#MarkaDlaPOLSKI
Polska zaczyna się w regionach. Trzy refleksje i jeden konkretny plan po Forum Rozwoju Regionalnego w Tarnowie
Przez dwa dni, 7 i 8 października, uczestniczyłem w II Forum Rozwoju Regionalnego w Tarnowie. Wróciłem z tego spotkania z kilkoma refleksjami, które wykraczają daleko poza samo miasto. Dotyczą przyszłości całej Małopolski, a w szerszej perspektywie — sposobu, w jaki powinniśmy myśleć o rozwoju i budowaniu marki Polski.
Spis treści
- 1. Marka regionu. Najpierw inwentaryzacja, potem strategia
- 2. Sukcesja. Nie wydarzenie, lecz wieloletni proces
- 3. Startupy. Nowe aktywa Małopolski
- 4. Od rozmów do działania. Proponuję roczny pilotaż dla Małopolski
- Pierwsze 30 dni: zbudujmy zespół
- Do 90 dni: opracujmy pierwszą Mapę Aktywów Małopolski
- Do sześciu miesięcy: wybierzmy trzy konkretne przedsięwzięcia
- Po dwunastu miesiącach: pokażmy wyniki
- Co może wnieść BRIEF?
- Trzy tematy, jedna wspólna sprawa
Grzegorz Kiszluk | BRIEF
Rozmawialiśmy o demografii, gospodarce, nowych technologiach, roli samorządów, przedsiębiorczości i sukcesji. Dla mnie szczególnie ważne okazały się trzy tematy: strategia marki regionu, ciągłość firm rodzinnych oraz rozwój startupów.
Zanim jednak przejdę do tych zagadnień, chcę podziękować organizatorom Forum: Izbie Przemysłowo-Handlowej w Tarnowie oraz Fundacji Ludzie z Charakterem.
Szczególne słowa uznania kieruję do Anny Czech, prezes Fundacji Ludzie z Charakterem, której energia, determinacja i osobiste zaangażowanie zrobiły na mnie duże wrażenie, oraz do mgr. inż. Marka Rzepki, prezesa zarządu firmy Polmark i prezesa Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowie.
Dziękuję również Jakubowi Czekajowi, z którym miałem przyjemność rozmawiać podczas panelu poświęconego budowaniu marki regionu, dr. Wojciechowi Blecharczykowi, który przedstawił perspektywę inteligentnych miast i regionów, oraz wszystkim osobom zaangażowanym w przygotowanie tego wydarzenia.
W takich przedsięwzięciach szczególnie cenię nie tylko sprawność organizacyjną, ale przede wszystkim umiejętność zgromadzenia przy jednym stole ludzi reprezentujących różne środowiska. Bo właśnie od ich współpracy zależy, czy rozmowa o rozwoju regionu przełoży się na konkretne rezultaty.
1. Marka regionu. Najpierw inwentaryzacja, potem strategia
Od wielu lat zajmuję się marketingiem, w tym marketingiem miejsc i budowaniem marki Polski. Dlatego z dużym zainteresowaniem uczestniczyłem w dyskusji o strategii marki regionu.
Moje stanowisko w tej sprawie jest niezmienne: budowania marki miasta, regionu czy kraju nie zaczyna się od logotypu, hasła reklamowego ani kampanii promocyjnej. Zaczyna się od rozpoznania tego, czym naprawdę dysponujemy.
Od swoistego remanentu.
Jakie firmy działają w regionie? Jakie produkty wytwarzają? Jakie posiadają kompetencje, technologie i osiągnięcia? Jakimi miejscami, zabytkami, wydarzeniami, tradycjami, instytucjami naukowymi, zasobami kultury, sportu i turystyki możemy się pochwalić? Jakich mamy twórców, naukowców, przedsiębiorców i ludzi, których dorobek buduje zainteresowanie naszym regionem?
To wszystko są potencjalne aktywa marki miejsca.
Podkreślam słowo „potencjalne”, ponieważ samo istnienie firmy, zabytku czy wydarzenia nie oznacza jeszcze, że stanowią one rzeczywistą przewagę konkurencyjną. Trzeba sprawdzić ich znaczenie dla odbiorców, rozpoznawalność, unikalność i możliwości wykorzystania w długofalowej strategii.
Właśnie z takiego myślenia wyrasta rozwijana przeze mnie koncepcja Mapy Aktywów Polski. Nie chodzi o stworzenie kolejnego katalogu marek czy atrakcji turystycznych. Chodzi o strategiczną inwentaryzację tego, co Polska rzeczywiście posiada i co może budować jej reputację.
Podobny proces powinien poprzedzać budowanie marki każdego regionu.
Ale inwentaryzacja to dopiero początek.
Kolejnym krokiem musi być wspólna praca trzech środowisk: samorządu, ekspertów i biznesu.
Samorząd odpowiada za warunki rozwoju, infrastrukturę, usługi publiczne i ciągłość działań.
Eksperci, w tym przedstawiciele uczelni, dostarczają wiedzy, metodologii i narzędzi analitycznych. Szczególne znaczenie mają osoby z rzeczywistym doświadczeniem w budowaniu marek miejsc, miast, regionów i państw. To one powinny pomóc zbadać konkurencję, potrzeby odbiorców, możliwości pozycjonowania oraz wiarygodność proponowanej strategii.
Biznes natomiast jest zarówno współtwórcą wartości regionu, jak i jednym z głównych beneficjentów jego silnej marki.
Biznes rozumiem przy tym szeroko. To nie tylko przedsiębiorstwa produkcyjne i technologiczne, ale również branża turystyczna, instytucje kultury, organizatorzy wydarzeń, środowiska sportowe i wszystkie podmioty, których działalność tworzy wartość miejsca.
Dopiero współpraca tych trzech środowisk pozwala przejść od inwentaryzacji do świadomego wyboru strategicznego.
W Tarnowie przywołałem dwa pierwsze prawa z książki Ala Riesa i Jacka Trouta 22 niezmienne prawa marketingu.
Pierwsze to prawo pierwszeństwa. Drugie — prawo kategorii: jeżeli nie możesz być pierwszy w istniejącej kategorii, poszukaj takiej, w której możesz zająć pozycję lidera.
W marketingu miejsc nie oznacza to jednak, że każde miasto powinno budować swoją markę w opozycji do sąsiadów.
Przeciwnie. Siła Małopolski może wynikać właśnie z różnorodności i wzajemnego uzupełniania się jej miast, subregionów, przedsiębiorstw, uczelni, instytucji kultury i atrakcji turystycznych.
Kraków, Tarnów, Nowy Sącz, Podhale i pozostałe części województwa dysponują różnymi aktywami, które mogą wspólnie budować atrakcyjność całego regionu.
Dlatego strategiczne pytanie nie brzmi: jak jedno miasto może pokonać drugie? Brzmi: jak rozpoznać unikalne przewagi poszczególnych miejsc i połączyć je w spójną, silną ofertę Małopolski?
Współpraca wewnątrz regionu nie wyklucza konkurencji. Przeciwnie — może zwiększać zdolność całej Małopolski do konkurowania z innymi regionami Polski i Europy.
W marketingu miejsc odwołuję się do modelu 3T: Trade, Tourism, Talent.
Trade oznacza atrakcyjność gospodarczą regionu: warunki prowadzenia biznesu, inwestycje, rozwój przedsiębiorstw, współpracę gospodarczą i eksport.
Tourism to wszystko, co sprawia, że ludzie chcą odwiedzać dane miejsce: kultura, historia, zabytki, przyroda, sport, wydarzenia i doświadczenia, których nie znajdą gdzie indziej.
Talent oznacza zdolność przyciągania i zatrzymywania ludzi: pracowników, studentów, naukowców, przedsiębiorców i twórców. To również odpowiedź na pytanie, dlaczego młody człowiek miałby zostać w swoim regionie albo do niego wrócić.
Te trzy obszary wzajemnie się wzmacniają.
Silna gospodarka potrzebuje talentów. Talenty potrzebują dobrej jakości życia. Turystyka może zwiększać rozpoznawalność miejsca, ale również tworzyć przedsiębiorstwa i miejsca pracy.
W tym kontekście szczególnie interesująca była dla mnie dyskusja o Smart City.
Sprawna komunikacja, cyfrowe usługi publiczne, dostępność informacji czy inteligentna infrastruktura stają się stopniowo standardem, którego mieszkańcy po prostu oczekują.
To swoista jazda obowiązkowa.
Prawdziwa jazda dowolna zaczyna się jednak wtedy, gdy mieszkańcy nie są wyłącznie odbiorcami sprawnie działających usług, lecz mogą rzeczywiście uczestniczyć w kształtowaniu swojego miasta i regionu.
Bo marka miejsca nie powstaje tylko z tego, co samorząd o nim opowiada. Powstaje przede wszystkim z doświadczeń ludzi, którzy w tym miejscu żyją, pracują, inwestują i realizują swoje ambicje.
2. Sukcesja. Nie wydarzenie, lecz wieloletni proces
Drugim tematem, który szczególnie mnie zainteresował, była sukcesja w firmach rodzinnych.
Polska gospodarka znajduje się w wyjątkowym momencie.
Wiele przedsiębiorstw budowanych od przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych przez ich założycieli osiągnęło skalę, której wówczas zapewne nikt nie przewidywał.
W Małopolsce mamy takie firmy jak FAKRO, WIŚNIOWSKI czy Bruk-Bet. To przykłady przedsiębiorstw, które wyrosły z lokalnej przedsiębiorczości, stworzyły rozpoznawalne marki i rozwinęły działalność daleko poza swoimi pierwotnymi rynkami.
Równie ważne są liczne przedsiębiorstwa średnie i mniejsze, często mniej znane ogólnopolskiej publiczności, ale stanowiące fundament lokalnej gospodarki.
Nie przywołuję tych przykładów po to, by oceniać sytuację sukcesyjną konkretnych firm. Chodzi o zjawisko znacznie szersze.
Pokolenie polskich przedsiębiorców, którzy budowali swoje firmy przez trzy lub cztery dekady, w naturalny sposób zbliża się do momentu, w którym trzeba myśleć o przekazywaniu odpowiedzialności za ich dalszy rozwój.
Podczas tarnowskich debat szczególnie mocno wybrzmiała myśl, którą uważam za fundamentalną:
Sukcesja nie jest wydarzeniem. Sukcesja jest procesem.
Nie zaczyna się w dniu podpisania dokumentów. Nie kończy się w momencie przekazania udziałów czy stanowiska prezesa.
Co więcej, nie można zakładać, że założyciel firmy ma obowiązek przekazać ją dziecku, a dziecko ma obowiązek ją przejąć.
To dwie odrębne decyzje, wymagające wzajemnego zrozumienia, gotowości i odpowiednich kompetencji.
Dlatego sukcesję trzeba przygotowywać znacznie wcześniej, niż zwykle o tym myślimy.
Moim zdaniem nawet już w wieku szkolnym, kiedy młody człowiek zaczyna rozumieć świat gospodarki, przedsiębiorczości, odpowiedzialności za pracowników, podejmowania ryzyka i zarządzania pieniędzmi.
Nie chodzi oczywiście o wychowywanie dzieci z przekonaniem, że muszą przejąć rodzinny biznes.
Przeciwnie. Chodzi o stworzenie im możliwości poznania tego biznesu i zdobycia doświadczenia, które pozwoli kiedyś podjąć świadomą decyzję.
Bo firma to nie tylko majątek.
To ludzie, kompetencje, kultura organizacyjna, relacje z klientami, dostawcami, pracownikami i lokalną społecznością. To również reputacja budowana często przez kilkadziesiąt lat.
Nieudana sukcesja może oznaczać utratę znacznie większej wartości niż własność przedsiębiorstwa.
Może oznaczać osłabienie lokalnego rynku pracy, utratę kompetencji, zerwanie relacji gospodarczych i zmniejszenie potencjału całego regionu.
Dlatego sukcesja powinna być traktowana nie tylko jako prywatna sprawa rodziny właścicielskiej, ale również jako jedno z ważnych zagadnień rozwoju regionalnego.
I właśnie za to szczególnie cenię inicjatywę organizatorów tarnowskiego Forum.
Anna Czech, Jakub Czekaj oraz środowiska skupione wokół Fundacji Ludzie z Charakterem i Izby Przemysłowo-Handlowej dostrzegają potrzebę systematycznej edukacji i przygotowania przedsiębiorców do tego procesu.
Warto przy tym pamiętać, że skuteczna sukcesja nie musi oznaczać sukcesji rodzinnej.
Czasem najlepszym rozwiązaniem będzie profesjonalny zarząd, zmiana struktury własności albo inny model zapewniający firmie ciągłość.
Najważniejsze jest to, aby wartość tworzona przez lata nie została zmarnowana.
3. Startupy. Nowe aktywa Małopolski
Trzecim obszarem, któremu zamierzam przyglądać się szczególnie uważnie, są startupy.
To temat bardzo bliski BRIEF.
Przez piętnaście lat rozwijaliśmy projekt „50 Najbardziej Kreatywnych w Biznesie”, obserwując ludzi, którzy potrafili dostrzegać nowe możliwości, tworzyć innowacyjne modele biznesowe i przekuwać pomysły w realne przedsięwzięcia.
Dlatego z zainteresowaniem przyjąłem informacje o programie #StartUP Małopolska, realizowanym przez samorząd województwa od 2017 roku.
W 2026 roku program oferuje dwie ścieżki: inkubację dla młodych firm na wcześniejszym etapie rozwoju oraz akcelerację dla tych, które posiadają już wstępną wersję produktu lub usługi i chcą rozwijać działalność.
Istotne jest dla mnie to, że wsparcie nie ogranicza się do promocji startupów. Obejmuje mentoring, doradztwo specjalistyczne, rozwijanie produktów, weryfikowanie modeli biznesowych i poszukiwanie nowych możliwości rynkowych.
To ważne, ponieważ najpierw trzeba stworzyć rzeczywistą wartość, a dopiero później ją komunikować.
Ale z perspektywy marketingu regionu chciałbym postawić kolejne pytanie.
Czy program wspierania startupów jest wyłącznie instrumentem rozwoju poszczególnych przedsiębiorstw, czy może również stać się narzędziem budowania długoterminowej przewagi konkurencyjnej Małopolski?
To dwie różne funkcje, które mogą się wzajemnie wzmacniać.
Jeżeli dzięki programowi powstają firmy rozwijające nowe technologie, zatrudniające specjalistów, pozyskujące klientów zagranicznych i tworzące własność intelektualną, powstaje wartość nie tylko dla ich założycieli.
Powstaje kolejny aktyw regionu.
Z punktu widzenia Mapy Aktywów Polski takie firmy są szczególnie interesujące. Mogą budować reputację Małopolski jako miejsca, w którym rozwijają się talenty, powstają innowacje i tworzone są produkty konkurencyjne na międzynarodowych rynkach.
Jednak skuteczność programu trzeba oceniać na podstawie rezultatów.
Ile firm przetrwało? Ile zwiększyło przychody? Ile pozyskało inwestycje? Ile weszło na rynki zagraniczne? Ile nowych miejsc pracy i kompetencji powstało w regionie? Ile wartości zostało w nim na dłużej?
To właśnie takie pytania pozwalają odróżnić dobrze wyglądający program wsparcia od rzeczywistego instrumentu rozwoju gospodarczego.
Z dużym zainteresowaniem będziemy w BRIEF obserwować małopolskie startupy. Chętnie podzielimy się również doświadczeniem zgromadzonym przez piętnaście lat projektu „50 Najbardziej Kreatywnych w Biznesie”.
Być może wśród uczestników małopolskich programów są przedsiębiorcy, których wkrótce zobaczymy wśród najbardziej interesujących twórców nowych polskich biznesów.
4. Od rozmów do działania. Proponuję roczny pilotaż dla Małopolski
Po dwóch dniach rozmów w Tarnowie pozostaje najważniejsze pytanie: co zrobimy z wiedzą, kontaktami i pomysłami, które pojawiły się podczas Forum?
Moim zdaniem warto wykorzystać energię tego spotkania do uruchomienia konkretnego, dwunastomiesięcznego projektu. Nie kolejnej kampanii promocyjnej, ale pilotażu, który połączy budowanie marki regionu, rozwój przedsiębiorczości i ciągłość firm rodzinnych.
Nie proponuję tworzenia od razu nowej instytucji ani kosztownej strategii dla całego województwa. Zacząłbym od niewielkiej grupy roboczej, wspólnej metodologii i jasno określonych rezultatów.
Pierwsze 30 dni: zbudujmy zespół
Do jednego stołu powinni usiąść przedstawiciele samorządów, biznesu i ekspertów, w tym regionalnych uczelni.
Naturalnym punktem wyjścia mogą być środowiska skupione wokół Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowie i Fundacji Ludzie z Charakterem. Warto zaprosić także przedstawicieli Krakowa, innych małopolskich subregionów, organizacji przedsiębiorców, instytucji wspierających startupy i firm rodzinnych.
Nie chodzi o to, żeby wszyscy od razu uzgodnili jedną wizję. Chodzi o uzgodnienie celu pilotażu, sposobu podejmowania decyzji i odpowiedzialności za wykonanie konkretnych zadań.
Rezultatem pierwszego miesiąca powinien być krótki dokument określający zakres projektu, skład zespołu, harmonogram i źródła finansowania.
Do 90 dni: opracujmy pierwszą Mapę Aktywów Małopolski
Proponuję rozpocząć od pilotażowej Mapy Aktywów Małopolski, tworzonej we współpracy z zainteresowanymi miastami i subregionami.
Powinna obejmować pięć grup aktywów: przedsiębiorstwa i produkty; miejsca i atrakcje turystyczne; kulturę, sport i wydarzenia; ludzi, kompetencje i instytucje naukowe; technologie, innowacje i startupy.
Samo sporządzenie listy nie wystarczy. Każdy istotny aktyw trzeba ocenić pod kątem jego wartości dla odbiorców, rozpoznawalności, potencjału rozwoju oraz wkładu w trzy obszary: Trade, Tourism i Talent.
Trzeba również sprawdzić, co już zostało zinwentaryzowane przez samorządy, uczelnie i organizacje gospodarcze. Nie ma sensu ponownie finansować pracy, którą ktoś wcześniej wykonał.
Po trzech miesiącach powinniśmy mieć pierwszą, uporządkowaną bazę aktywów oraz wskazanie najważniejszych luk w wiedzy o regionie.
Do sześciu miesięcy: wybierzmy trzy konkretne przedsięwzięcia
Na podstawie inwentaryzacji, badań odbiorców i analizy konkurencji zespół powinien wybrać trzy projekty pilotażowe.
Pierwszy — marka regionu. Wybierzmy jeden obszar, w którym współpraca kilku małopolskich miejsc może stworzyć ofertę silniejszą niż działania prowadzone oddzielnie. Może to być wspólny produkt turystyczny, specjalizacja gospodarcza albo oferta przyciągająca talenty. Wybór powinien wynikać z badań, nie z intuicji czy politycznych ambicji.
Drugi — sukcesja. Uruchommy pilotażowy program przygotowania do sukcesji dla zainteresowanych firm rodzinnych. Powinien obejmować nie tylko doradztwo prawne i finansowe, ale również rozmowy między pokoleniami, rozwój kompetencji potencjalnych następców i analizę alternatywnych modeli zarządzania. Warto włączyć do niego uczelnie oraz młodych ludzi, którzy dopiero poznają świat przedsiębiorczości.
Trzeci — startupy. Przyjrzyjmy się firmom korzystającym z małopolskich programów inkubacji i akceleracji. Wybierzmy grupę przedsiębiorstw gotowych do dalszego rozwoju i sprawdźmy, jak można wesprzeć je w budowaniu marki, pozyskiwaniu klientów i wejściu na nowe rynki. BRIEF może wnieść do tej pracy doświadczenie projektu „50 Najbardziej Kreatywnych w Biznesie”.
Każdy z trzech projektów powinien mieć lidera, budżet, harmonogram i mierzalny rezultat.
Po dwunastu miesiącach: pokażmy wyniki
Proponuję, aby kolejne Forum Rozwoju Regionalnego stało się okazją nie tylko do następnych debat, lecz również do przedstawienia pierwszego raportu z realizacji pilotażu.
Nie interesowałaby mnie liczba zorganizowanych spotkań ani suma medialnych zasięgów.
Chciałbym zobaczyć odpowiedzi na konkretne pytania:
- Ile aktywów regionu zostało zidentyfikowanych i zweryfikowanych?
- Czy powstał wspólny projekt gospodarczy, turystyczny lub związany z przyciąganiem talentów?
- Ile firm rodzinnych rozpoczęło uporządkowany proces przygotowania do sukcesji?
- Ile startupów otrzymało konkretne wsparcie i jakie osiągnęły rezultaty?
- Czy uczestniczące instytucje zdecydowały się kontynuować współpracę?
Na początku projektu należy określić wartości wyjściowe i realistyczne cele. Dopiero wtedy będzie można rzetelnie ocenić efekty.
Po roku nie musimy mieć gotowej marki całej Małopolski. Powinniśmy natomiast wiedzieć znacznie więcej o jej aktywach, mieć za sobą trzy sprawdzone działania i potrafić wskazać, co przyniosło wartość, a co wymaga zmiany.
Co może wnieść BRIEF?
Widzę tu miejsce dla BRIEF jako partnera merytorycznego, który może pomóc w opracowaniu metodologii Mapy Aktywów, dyskusji o strategii marki regionu oraz identyfikacji i promocji przedsiębiorców tworzących rzeczywistą wartość.
Nie chodzi o to, aby BRIEF zastępował samorząd, uczelnie czy organizacje przedsiębiorców. Chodzi o połączenie doświadczeń i kompetencji.
Uważam, że Małopolska dysponuje środowiskami gospodarczymi, naukowymi i społecznymi, których współpraca mogłaby stworzyć podstawy takiego pilotażu.
Potrzebne są wspólny cel, podział odpowiedzialności i konsekwencja.
Trzy tematy, jedna wspólna sprawa
Dopiero zestawienie tych trzech zagadnień pokazuje, jak silnie są ze sobą powiązane.
Marka regionu pozwala rozpoznawać, rozwijać i komunikować jego rzeczywiste przewagi.
Sukcesja pomaga zachować wartość stworzoną przez wcześniejsze pokolenia przedsiębiorców.
Startupy mogą tworzyć nowe aktywa, technologie, kompetencje i marki, które będą budować przyszłość regionu.
To trzy różne perspektywy, ale jeden proces: tworzenie, zachowywanie i pomnażanie wartości miejsca.
Dlatego nie traktowałbym ich jako odrębnych tematów polityki gospodarczej. Powinny być elementami jednej, konsekwentnej strategii rozwoju.
I tutaj wracam do myśli, którą starałem się przekazać podczas rozmowy o marce regionu.
Najpierw trzeba wiedzieć, czym dysponujemy. Następnie wspólnie zdecydować, co chcemy rozwijać i dla kogo. Potem konsekwentnie realizować strategię i mierzyć rezultaty.
Dopiero na tej podstawie można budować wiarygodną reputację regionu.
Silna marka nie zastąpi silnej gospodarki. Ale dobrze zarządzana marka może pomóc gospodarce wykorzystać jej potencjał.
Marka Tarnowa może wzmacniać markę Małopolski, marka Małopolski może wzmacniać Tarnów, a obie mogą wnosić wartość do marki Polski.
Nie chodzi o to, żeby wszystkie miasta i subregiony były takie same. Chodzi o to, żeby ich różnorodność stała się wspólną przewagą konkurencyjną.
Tarnowskie Forum pokazało mi przede wszystkim, że istnieją ludzie gotowi podjąć tę pracę.
I właśnie za to dziękuję Annie Czech, Markowi Rzepce, Jakubowi Czekajowi oraz wszystkim organizatorom i uczestnikom.
Dlatego z Tarnowa wywożę nie tylko trzy refleksje, ale również propozycję dwunastomiesięcznego pilotażu, którego pierwsze wyniki moglibyśmy wspólnie ocenić podczas kolejnego Forum.
Mam nadzieję, że z tych rozmów wynikną nie tylko kolejne spotkania, ale również konkretne działania, których efekty będzie można ocenić za rok, za trzy i za pięć lat.
Bo ostatecznie o wartości konferencji nie decyduje liczba wystąpień, lecz to, co zmieni się dzięki niej po zakończeniu ostatniego panelu.
A silne regiony są jednym z najważniejszych fundamentów silnej marki Polski.
Czytasz nas regularnie? Ustaw Brief jako preferowane źródło informacji w Google.