...

BRIEF dociera do polskich firm i ich pracowników – do wszystkich tych, którzy poszukują inspiracji w biznesie i oczekują informacji o ludziach, trendach i ideach.

Skontaktuj się z nami

Wysoka aktywność deweloperów w 2020 roku

Biurowce

Pomimo swojego niepowtarzalnego charakteru 2020 rok przyniósł Warszawie dwukrotnie więcej nowych biur niż rok poprzedni. Dzięki dużej aktywności deweloperów w największych miastach w Polsce jest już łącznie ponad 12 mln mkw. powierzchni biurowych. W tym roku liderzy rynku deweloperskiego zapowiadają ukończenie kolejnych, dużych inwestycji. Plany firm, realizujących projekty biurowe w całym kraju dotyczą oddania nawet 800 tys. mkw. nowych powierzchni.

Pandemia nie zatrzymała rynku biurowego

Z analiz firmy Walter Herz wynika, że w 2020 roku na główne rynki w Polsce weszło 680 tys. mkw. biur. Wśród wiodących deweloperów wyróżniała się firma Echo Investment, dzięki której rynek zyskał 108 tys. mkw. nowoczesnej powierzchni, Skanska oddała w minionym roku 85 tys. mkw. biur, Ghelamco – 75 tys. mkw., HB Reavis – 65 tys. mkw., a Golub Gethouse – 48 tys. mkw. Na odnotowanie zasługuje fakt, że trzej ostatni z wymienionych deweloperów dostarczyli powierzchnie w ramach pojedynczych, wielkoskalowych projektów. Echo i Skanska natomiast oddały budynki zlokalizowane w różnych miastach w Polsce.

Biura Wysoka aktywność deweloperów w 2020 roku

W skali kraju w budowie pozostaje ponad 1,2 mln mkw. biur, które będą sukcesywnie oddawane w najbliższych latach.

Intensywna działalność inwestorów świadczy o zapotrzebowaniu na nowoczesne powierzchnie biurowe we wszystkich głównych miastach w Polsce. Duża ilość obiektów w budowie zabezpiecza stabilny rozwój rynku oraz dostęp do wysokiej klasy powierzchni na zadawalającym poziomie. W największych ośrodkach w kraju wiele realizowanych projektów mieści się w pobliżu ścisłego centrum miasta, co dowodzi, że te rejony szczególnie zyskują na popularności.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz

Firmy wstrzymują się natomiast jeszcze z podejmowaniem zdecydowanych kroków związanych z wynajmem w oczekiwaniu na zakończenie blokady lockdownowej. Prawdopodobnie wiosną będziemy mogli już obserwować, jak duży realny wpływ na zapotrzebowanie na powierzchnię na rynku biurowym będzie miała praca zdalna.

 Bartłomiej Zagrodnik, Managing Partner/CEO w Walter Herz

Aktywność deweloperów

Warszawa

Zasoby naszego, największego rynku biurowego zbliżają się do poziomu 6 mln mkw. powierzchni. Dane Walter Herz wskazują, że w 2020 roku w Warszawie oddanych zostało 335 tys. mkw. nowych biur, podczas gdy w 2019 roku niewiele ponad 160 tys. mkw. powierzchni. Do ukończonych projektów należał m.in. wysokościowiec Mennica Legacy Tower, dwa budynki w kompleksie Varso Place, The Warsaw HUB, Chmielna 89, budynek A w kompleksie Lixa oraz dwa biurowce w inwestycji Browary Warszawskie – Biura przy Willi i Biura przy Warzelni. W budowie pozostaje 550 tys. mkw. biur, a rok wcześniej było ich w realizacji o 300 tys. mkw. więcej. Jeśli projekty będą oddawane w zapowiadanych terminach pozwoli to warszawskiemu rynkowi biurowemu płynnie przekroczyć w tym roku kolejny próg podażowy.

W bieżącym roku w Warszawie planowane jest zakończenie budowy m.in. inwestycji Warsaw Unit należącej do firmy Ghelamco, Fabryki Norblina realizowanej przez Grupę Capital Park, a także biurowca Generation Park Y budowanego przez Skanska. Pozwolenie na użytkowanie właśnie otrzymał Skyliner firmy Karimpol, który przyniósł 45 tys. mkw. powierzchni. Jeśli zapowiedzi deweloperów sprawdzą się, tegoroczna nowa podaż przewyższy wynik uzyskany w Warszawie w roku ubiegłym.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz

Na rynku warszawskim na najemców czeka dziś prawie 600 tys. mkw. powierzchni, to około 10 proc. wszystkich biur. Jak obliczają analitycy Walter Herz, podobną wartość osiągnął w ubiegłym roku w stolicy wolumen wynajmu. Ponad 600 tys. mkw. powierzchni, które trafiły do najemców oznacza, że 2020 roku popyt na warszawskie biura obniżył się o jedną trzecią w porównaniu z rokiem 2019, który z 880 tys. mkw. wolumenem najmu był dla Warszawy rekordowy.

Kraków

W 2020 roku zasoby biurowe rynku krakowskiego, który plasuje się na drugiej pozycji w kraju, przekroczyły 1,5 mln mkw. powierzchni. Przyczyniło się to tego zakończenie budowy między innymi kompleksu Unity Centre, High5ive 4, Fabryczna Office Park, DOT Office L1, czy Wadowicka 3 B. Ogół ukończonych budynków przyniósł miastu 129 tys. mkw. powierzchni biurowych.

Deweloperzy wyraźnie nadal stawiają na Kraków. W budowie na krakowskim rynku znajduje się ponad 150 tys. mkw. biur. Powstaje projekt Ocean Office Park, pierwsze budynki w kompleksie The Park, czy finalny biurowiec w inwestycji High5ive. Niebawem możemy spodziewać się w stolicy Małopolski startu kolejnych, wielkoskalowych przedsięwzięć.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz

Trójmiasto

W Trójmieście w budowie pozostaje 165 tys. mkw. powierzchni, z czego duża część nowych biur zlokalizowana jest w Gdyni. Oddanie projektów będących w końcowej fazie realizacji pozwoli trójmiejskiemu rynkowi biurowemu do końca 2021 roku przejść próg 1 mln mkw. powierzchni. W minionym roku na terenie Trójmiasta oddanych zostało 60 tys. mkw. biur, między innymi w budynkach Olivia Prime B oraz Wave A. Do realizowanych w regionie inwestycji należą 3T Office Park, K2 Kielecka, Gato, Format, czy Palio.

Poznań

2020 rok w kontekście nowych projektów biurowych w Poznaniu przebiegł spokojnie. Do użytku został oddany jeden projekt – Giant Office oferujący ponad 15 tys. mkw. powierzchni najmu.

Wśród inwestycji będących obecnie w budowie, wyróżnia się budynek D w kompleksie Nowy Rynek realizowanym przez Skanska oraz Andersia Silver, który w 2023 roku stanie się najwyższym budynkiem w mieście. Aktualnie w Poznaniu powstaje 81 tys. mkw. powierzchni biurowych.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz


Źródło:  Walter Herz 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Praca zdalna zmieniła rynek powierzchni biurowych

Adam Bialas rynek nieruchomosci biurowych

Obecnie łączna powierzchnia biur w Polsce wynosi od 11 do 19 mln metrów kw. – w zależności od obliczeń. Oznacza to, że od początku pandemii COVID-19 podaż dostępnej powierzchni biurowej do wynajęcia „od zaraz” zwiększyła się o 300.000 metrów kw. Prewencja oraz bezpieczeństwo zdrowotne w biurach stały się jedną z głównych funkcji w projektowaniu i zarządzaniu nieruchomościami, a dystans społeczny stał się jednym z najważniejszych kryteriów.

Warszawski biurowiec
fot. Marcin Gregorczuk

Już co trzeci pracodawca deklaruje zamiar przejścia na pracę zdalną, a ponad połowa organizacji rozważa utworzenie w przyszłości rozproszonych zespołów. Wzrasta również zainteresowanie hybrydowym modelem najmu, polegającym na połączeniu tradycyjnego biura z przestrzenią coworkingową. Wszystko to powoduje, że część najemców nie potrzebuje już tak dużej przestrzeni i decyduje się na podnajem dotychczasowego biura lub jego części, renegocjacje warunków lub nawet rezygnację z posiadania większej liczby placówek i wypowiadanie umów najmu – co potwierdzają badania Hays Poland. Pamiętajmy również, że nowoczesne biura pełnią także funkcję wzmacniającą więzi społecznie oraz miejsca powiązanych usług serwisowych (od centrum fitness, przez restauracje do usług handlowych).

 

W kolejnych tygodniach niewątpliwe czeka nas duży wzrost zachorowań i związanych z tym problemów. Jednak po tym kryzysowym okresie powinniśmy rozpocząć powrót do normalności. Wg różnych ekspertyz i zmieniających się czynników mający znaczący wpływ na przebieg pandemii, ten proces przypadnie na okres przełomu roku (optymistycznie koniec grudnia). Branża obawia się nie tylko negatywnych skutków drugiej fali COVID-19, ale i  planowanych pod egidą resortu finansów kontrowersyjnych zmiany w podatku CIT mających wejść w życie już na początku 2021 r. Grożą one poważnymi reperkusjami na rynku nieruchomości komercyjnych w Polsce. Ostrej krytyki proponowanym zapisom nie szczędzi też prof. Bogumił Brzeziński z Katedry Prawa Finansów Publicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Proponowane rozwiązania byłyby drugim uderzeniem w branżę i tak osłabioną skutkami pandemii.

Warszawa nocaW III kwartale tego roku na stołeczny rynek dostarczono około 131,5 tys. mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej w sześciu projektach. Na koniec września wskaźnik pustostanów w Warszawie osiągnął wartość 9,6 proc. co oznacza wzrost o 1,7 p.p. w porównaniu z poprzednim kwartałem i wzrost o 1,4 p.p. w odniesieniu do porównywalnego okresu 2019 roku – podaje Polska Izba Nieruchomości Komercyjnych (PINK). Na koniec września 2020 roku zasoby nowoczesnej powierzchni biurowej w Warszawie wyniosły około 5 822 400 mkw.

Palac Kultury i Nauki w Warszawie
fot. Marcin Gregorczuk

Swoją pozycję na rynku umacniają też projekty wielofunkcyjne. W III kwartale zostało otwartych sześć inwestycji, największy to nowy obiekt Ghelamco – The Warsaw HUB, oferujący 4 800 m² powierzchni handlowej. Projekt o łącznej powierzchni użytkowej 113 000 m² z dominującym komponentem biurowym wkrótce powita również pierwszych gości w dwóch nowych hotelach.

Aby sprawdzić, jak branża nieruchomości komercyjnych jest przygotowana pracy w nadzwyczajnych warunkach, w dniach 28 – 30 października REDD Real Estate Digital Data przeprowadził badanie wśród właścicieli i zarządców ponad 200 obiektów biurowych w Polsce i zapytał o procedury sanitarne i zasady bezpieczeństwa wprowadzone w budynkach w okresie pandemii COVID-19.

 

Odpowiedzi uczestników badania wskazują na zdecydowane reakcje w odpowiedzi na zagrożenie epidemiologiczne:

Obecne trendy na rynku biur:

  • powrót do przestrzeni gabinetowej, koniec dekady „open space” ,
  • wzrost znaczenia bezpieczeństwa sanitarnego i zwiększenia powierzchni przewidzianej na stanowisko pracy i innowacyjne technologie,
  • optymalizacja i szukanie oszczędności,
  • deweloperzy komercyjni, którzy nie byli dotąd aktywni w obszarze rynku pierwotnego,  poważnie myślą o wejściu w ten obszar nieruchomości,
  • elastyczne umowy na krótsze okresy i renegocjacja dotychczasowych warunków,
  • w dłuższym czasie zyskuje coworking i huby oferujące różnorodne aktywności życiowe w elastycznych formach, choć w pierwszej fali konsekwencje zmian spowodowanych pandemią najszybciej odczują operatorzy coworkingowi, którzy bazują na krótkich umowach najmu,
  • migracja części najemców z droższych do tańszych lokalizacji, zyskują parki biurowe na obrzeżach miast. Zmieniający się rynek pracy w wielu sektorach spowodował spadek popytu na  prestiżowe budynki w topowych lokalizacjach,
  • przenoszenie część etatów na home office i tworzenie w biurze miejsc typu hot-desk.

Biura nadal będą kluczowe dla prowadzenia biznesu

wysoki biurowiec Warszawa
fot. Marcin Gregorczuk

Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce wróci do poziomu inwestycji sprzed pandemii za 1,5 roku tj. o ok. 6 miesięcy wcześniej niż inne rynki w Europie – wynika z raportu CBRE „Real Estate Market Mid-Year Outlook 2020”. Jednak wielu ekspertów uważa, tą prognozę za zbyt optymistyczną i twierdzą, iż zauważalny będzie znaczący spadek cen ze względu na upowszechnienie pracy zdalnej i zamknięcie inwestycji otwartych przed pandemią. Z pewnością wiele  zmiennych oraz czas zweryfikują oczekiwania, jak to zwykle bywa w czasach recesji. Eksperci Savillsa zauważają, że odbicie gospodarki i powrót firm do pracy w biurach – co już obserwujemy – dodatkowo połączone z większą ostrożnością deweloperów do rozpoczynania nowych inwestycji, za dwa – trzy lata mogą spowodować kolejną lukę podażową, jaką mieliśmy już w Warszawie w 2018 i 2019 r.

Drastyczna zmiana prowadzenia warunków biznesu spowodowała pojawienie się różnych reakcji i nowych modeli dostosowania do nowej sytuacji na rynku nieruchomości komercyjnych. Zauważalny jest wzrost popytu na podnajmy i umowy krótkoterminowe, co wymaga większej elastyczności od właścicieli budynków. Praca zdalna stała się już naturalną częścią polskiego rynku pracy. Wiele firm wprowadziło rotacyjny tryb pracy np. 2 dni w biurze, a 3 zdalnie.

dwoch mezczyzn pracuje zdalnieKoronawirus przyspieszył również transformację cyfrową, np. wzrost znaczenia pracy zdalnej, ale zarówno digitalizację nieruchomości, jak i innych procesów biznesowych oraz zarządczych. Procesy pracy zdalnej to najistotniejszy czynnik, który wpłynął na wyznaczenie nowych potrzeb konsumenckich widocznych nie tylko w sektorze komercyjnym, ale także na pierwotnym i wtórnym rynku mieszkaniowym. Czas „narodowej kwarantanny” wpłynął na wzrost popytu na domy i duże mieszkania w zielonych rejonach miast oddalonych od centrum. Będące w trakcie budowy biurowce zostaną dokończone, ale inwestorzy analizują nowe przeznaczenie planowanych do budowy jednostek w budynki mieszkaniowe. 

Pandemia zmieniła rynek wynajmu powierzchni biurowych

Zwolnienia oraz praca zdalna, która na pewno się utrzyma, w jakimś zakresie powodują, że część wynajętej powierzchni biurowej stoi pusta, a niepotrzebne już metraże firmy próbują podnajmować. Mniej chętnie wybierane będą przestrzenie typu „open space”. Wiele spółek z pewnością powróci do układu gabinetowego. Zamknięte ścianami pomieszczenia są bezpieczniejsze. Zwiększy się też średnia powierzchnia przypadająca na jednego pracownika. Dziś jest to 7 mkw., a może być 10 – 15 mkw. Pamiętajmy jednak, że praca zdalna jest mało efektywna. Biznes umie liczyć koszty i bez presji pandemii, gdyby było to opłacalne i możliwe, przeniósłby się do pracy online, eliminując koszty najmu przestrzeni biurowej. Jest to jednak niemożliwe właśnie z powodów społecznych, efektywnościowych i psychologicznych. Dlatego obecna sytuacja dużego wzrostu pracy zdalnej jest generalnie jedynie rozwiązaniem zastępczym na czas kryzysu. 

Polski rynek nieruchomości komercyjnych rozwija się bardzo dynamicznie i tym samym staje się coraz bardziej atrakcyjny dla inwestorów. Badania Innogy pokazują, że w 2019 roku Polska znalazła się na 7. miejscu wśród krajów europejskich pod względem liczby zaplanowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Obroty na europejskim rynku nieruchomości komercyjnych w 2019 r. osiągnęły 275 mld EUR, co stanowi spadek o 2 proc. r/r. Z kolei obroty polskimi aktywami inwestycyjnymi osiągnęły wartość 7,7 mld EUR, co stanowi wzrost o 6 proc. r/r. 

Według danych Polskiego Stowarzyszenia Budownictwa Ekologicznego Polska jest liderem Europy Środkowo-Wschodniej pod względem liczby certyfikowanych budynków

rower veturilo

Sharing economy, czyli ekonomia współdzielenia, to trend i jednocześnie wyzwanie, przed którym stoi cała branża nieruchomości. Wyraźnie obserwujemy go na rynku powierzchni biurowych, gdzie przestrzenie coworkingowe stają się szczególnie atrakcyjne i przyciągają uwagę zarówno inwestorów, jak i najemców. Klienci coraz częściej poszukują większej elastyczności, wygody i przyjemności z interakcji z innymi. Biuro przestaje być tylko miejscem pracy, a staje się usługą, płaszczyzną, w której wzmacnia się więzi społeczne, wymienia się wiedzą i umiejętnościami.

biurowce w Warszawie
fot. Marcin Gregorczuk

Przestrzenie coworkingowe zyskują na wartości w dobie kryzysu gospodarczego związanego z wybuchem epidemii koronawirusa. Decydując się na taki model, nie trzeba wiązać się długimi umowami, a powierzchnię biurową można szybko dostosować do zmieniających się potrzeb firmy. Co więcej, biura coraz bardziej wzmacniają trend do zacierania granic między rolami zawodowymi, a prywatnymi użytkowników. Dostarczając ułatwienia „human centric” i wspierając pracowników w ich prywatnym życiu (przedszkola firmowe, wydarzenia kulturalne w budynku „po pracy” czy też mobilne kioski medyczne), biura stają się nowymi ośrodkami życia społecznego. Coraz większą popularnością cieszą się projekty typu mixed-use, łączące w sobie funkcje mieszkaniowe, hotelowe, biurowe oraz handlowo-usługowe. Wszystko po to, aby zintegrować wiele aspektów naszego życia, a jednocześnie budować pozytywne skojarzenia z daną przestrzenią.

Nowe zasady gry

Pandemia niewątpliwie zmieniła trendy panujące na rynku biurowym. W krótkim czasie standardem może okazać się zawieranie najmów na 3 lata, a nie jak obecnie na 10, z ewentualną opcją wyjścia lub zmiany w połowie okresu najmu. To z kolei spowoduje, że deweloperzy będą musieli wypracować pewien mechanizm pozwalający im zachować płynność wobec wierzycieli, a jednocześnie pozyskiwać najemców. Wynajmujący mogą również dążyć do precyzyjnego określenia definicji siły wyższej w umowie najmu, jeżeli wcześniej tego nie zrobili. Część z nowo powstających biurowców ma już komplet najemców. Biorąc pod uwagę obiekty budowane w Warszawie, już ponad 60 proc. powierzchni jest zabezpieczona umowami „przednajmu” czy listami intencyjnymi.

szklany biurowiec Warszawa
fot. Marcin Gregorczuk

Najnowsze technologie, umożliwią bezpieczny powrót do biur. – Przebywanie w biurze jest ważne dla zdrowia psychicznego – twierdzi Jeroen van der Toolen, dyrektor zarządzający Ghelamco, jeden z założycieli Fundacji Digital Poland. Brakuje skutecznej metody komunikacji z użytkownikami obiektów w tym kryzysowym czasie. Osiem największych organizacji w Polsce stworzyło wspólną listę propozycji zmian obecnego podejścia do cyfryzacji oraz niezbędnych działań inwestycyjnych w ramach akcji ,,Czas na cyfrową gospodarkę”. W apelu znalazła się m.in. propozycja wykorzystania aplikacji, które pomogą przemieszczać się pracownikom po biurze w trakcie pandemii. 

W miastach regionalnych nie uwidocznił się ogólno-rynkowy trend w zmianach stawek czynszowych. Nieznaczny spadek poziomu czynszu w najatrakcyjniejszych budynkach odnotowano w Katowicach oraz Łodzi, gdzie wynosi on obecnie odpowiednio EUR 13,8/ mkw. i EUR 13,3/ mkw. W części miast zauważono bardziej elastyczne podejście wynajmujących, w szczególności w przypadku projektów, które właśnie zostały lub mają zostać dostarczone na rynek w najbliższym czasie, a nie mają osiągniętego założonego poziomu komercjalizacji, co może skutkować spadkiem poziomu czynszu efektywnego. Najwyższe są czynsze dla najlepszych nieruchomości w centrum Warszawy i wynoszą 18-24 euro za m kw. miesięcznie. Poza centrum jest to ok. 16 euro za mkw. Wiele firm renegocjuje umowy i płaci niższy czynsz w swoich biurach, ale o rzeczywistej reakcji cenowej będziemy jednak mogli mówić za kilka miesięcy – spadki mogą sięgnąć 10%-15%.

Model pracy zdalnej wpływa na rynek wynajmu powierzchni biurowych

biura Warszawa
fot. Marcin Gregorczuk

Najnowszy raporty innogy Polska S.A. (firmy należącej do czołówki największych firm energetycznych w Europie) pt.: „Kierunki rozwoju rynku nieruchomości komercyjnych w Polsce” informuje, że związana z  pandemią w pierwszym półroczu spowodowała wzrost odsetek pustostanów do 10,2% ( z 7,9%), czyli o 2,3 pkt. proc. 

Polski rynek nieruchomości komercyjnych rozwija się bardzo dynamicznie i tym samym staje się coraz bardziej atrakcyjny dla inwestorów. Badania Innogy pokazują, że w 2019 roku Polska znalazła się na 7. miejscu wśród krajów europejskich pod względem liczby zaplanowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Obroty na europejskim rynku nieruchomości komercyjnych w 2019 r. osiągnęły 275 mld EUR, co stanowi spadek o 2 proc. r/r. Z kolei obroty polskimi aktywami inwestycyjnymi osiągnęły wartość 7,7 mld EUR, co stanowi wzrost o 6 proc. r/r. 

Myśląc o przyszłości

Pandemia doprowadziła do krótkoterminowego spadku popytu i wzrostu poziomu pustostanów. W transakcjach dotyczących powierzchni powyżej 5,000 mkw. widoczne są oczekiwania firm co do gwarancji elastyczności najmu, zarówno pod kątem ekspansji, jak i redukcji zajmowanej powierzchni. Niemniej jednak takie zapisy w umowach nie są nowością – istniały już dużo wcześniej, przed pojawieniem się wirusa. Ponadto, niemal połowa wolumenu powierzchni w budowie planowanego do oddania w tym roku jest już wynajęta, dlatego wskaźnik pustostanów nie powinien znacząco wzrosnąć. Prognozuje się, że nie przekroczy 12%. Firmy, które mogą sobie na to pozwolić, odkładają w czasie decyzje co do finalizacji najmu lub decydują się na rozwiązania hybrydowe.

W II kwartale 2020 roku na stołeczny rynek dostarczono około 100,1 tys. m2 nowoczesnej powierzchni biurowej w czterech projektach. Popyt w tym czasie osiągnął prawie 334,8 tys. m2, w tym szczególnie wysoką aktywność najemców zaobserwowano w II kw. tego roku — ponad 195,9 tys. m2 wynajętej powierzchni biurowej. Na koniec II kwartału br. w Warszawie wskaźnik pustostanów osiągnął wartość 7,9 proc. (wzrost o 0,4 pkt proc. w porównaniu z poprzednim kwartałem i spadek o 0,6 pkt proc. w odniesieniu do porównywalnego okresu w 2019 roku). Dostępność powierzchni biurowej wynosiła prawie 448 tys. m2. W strefach centralnych współczynnik pustostanów wyniósł 5 proc., poza centrum miasta sięgnął 9,8 proc. W czerwcu PZU podpisało ze Skanską umowę najmu powierzchni na 10 lat za 800 mln zł.

Natomiast, jak dowiadujemy się z raportu CBRE Research Gateway: „Rynek powierzchni biurowych w miastach regionalnych” – w drugim kwartale roku odnotowano wzrost pustostanu o niemal 54 tys. mkw. CBRE to największa na świecie firma doradcza i inwestycyjna działająca w sektorze nieruchomości komercyjnych. Spadek stopy pustostanu nastąpił jedynie we Wrocławiu, Katowicach i Szczecinie. Największy wzrost poziomu pustostanu odnotowano w Lublinie (2,8 p.p.) oraz Trójmieście (2 p.p.), które mimo to utrzymuje najniższy poziom pustostanu ze wszystkich miast regionalnych.

Warszawa Biurowiec
fot. Marcin Gregorczuk


Pod koniec września b.r. „Łódzka Fuzja” – wielofunkcyjny kwartał miejski realizowany przez Echo Investment – wkroczył w kolejną fazę prac. Na terenie pofabrycznego kompleksu Karola Scheiblera rozpoczęła się budowa dwóch nowych biurowców, które stanowić będą integralną część nowej przestrzeni miejskiej zlokalizowanej w samym sercu Łodzi. Budynki, w których swoją siedzibę będzie miało Fujitsu, zaoferują łącznie 19.900  mkw. powierzchni biurowej, zapewniającej dowolną aranżację przestrzeni dostosowanej do indywidualnych potrzeb i komfortu pracy. Fuzja to projekt miastotwórczy, który nada pofabrycznym terenom nowe funkcje wprowadzając jednocześnie najwyższej klasy przestrzenie biurowo-usługowe.

biurowiec Warszawa
fot. Marcin Gregorczuk

Obecna sytuacja na rodzimym rynku mieszkaniowym sprzyja wzrostowi segmentu najmu instytucjonalnego. Obserwujemy też wzmożone zainteresowanie projektami „ready-for-rent” (budynki mieszkalne na wynajem) jak np. Resi4Rent od Echo Investment. Resi4Rent ma w ofercie już ponad 1,2 tys. mieszkań we Wrocławiu, Łodzi i Warszawie, a dziewięć projektów jest obecnie w budowie lub w fazie zaawansowanego planowania. Docelowo, do 2025 roku firma będzie oferować 10 tys. mieszkań w sześciu największych polskich miastach – w Warszawie, Krakowie, Łodzi, Wrocławiu, Gdańsku i Poznaniu. W związku z dużym zainteresowaniem tym segmentem przez fundusze inwestycyjne oraz sukcesami zrealizowanych projektów – deweloperzy, którzy nie byli dotąd aktywni w obszarze rynku,  poważnie myślą o wejściu w ten obszar nieruchomości. Kryzys z jednej strony spowodował, że banki wprowadziły obostrzenia przy udzielaniu kredytów hipotecznych, wzmacniając tym samym rynek wynajmu. Z drugiej strony większa niepewność związana ze stabilizacją dochodów sprawia, że konsumenci często wolą nie ryzykować zaciągania wieloletnich kredytów hipotecznych i chętnie korzystają z tej opcji. 

Jak szacuje JLL Polska, do 2018 r. co roku zakupy mieszkań przez fundusze nie przekraczały kwoty 150 mln EUR, by w 2019 przekroczyć pułap 250 mln EUR, a licząc razem z transakcjami na rynku domów studenckich – ponad 350 mln EUR.

 

✔️ doświadczony menedżer i lider zespołu, ✔️dyrektor w agencji komunikacji i marketingu, ✔️ ekspert rynku nieruchomości i budownictwa, ✔️ dziennikarz biznesowy, specjalista od "treści" i nowoczesnych mediów, ✔️doradca w wielu obszarach i dużych projektach biznesowych.

Adam Białas

Model pracy zdalnej zmienił rynek biurowy

Drastyczna zmiana prowadzenia warunków biznesu spowodowała pojawienie się różnych reakcji i nowych modeli dostosowania do nowej sytuacji na rynku nieruchomości komercyjnych. Zauważalny jest wzrost popytu na podnajmy i umowy krótkoterminowe, co wymaga większej elastyczności od właścicieli budynków. Praca zdalna stała się już naturalną częścią polskiego rynku pracy. Wiele firm wprowadziło rotacyjny tryb pracy np. 2 dni w biurze, a 3 zdalnie.

Koronawirus przyspieszył również transformację cyfrową np. wzrostu znaczenia pracy zdalnej, ale zarówno digitalizację nieruchomości, jak i innych procesów biznesowych oraz zarządczych. Procesy pracy zdalnej to najistotniejszy czynnik, który wpłyną na wyznaczenie nowych potrzeb konsumenckich widocznych nie tylko w sektorze komercyjnym, ale też na pierwotnym i wtórnym rynku mieszkaniowym. Czas „narodowej kwarantanny” wpłynął na wzrost popytu na domy i duże mieszkania w zielonych rejonach miast oddalonych od centrum. Będące w trakcie budowy biurowce zostaną dokończone, ale inwestorzy analizują nowe przeznaczenie planowanych do budowy jednostek w budynki mieszkaniowe.

Pandemia zmieniła rynek wynajmu powierzchni biurowych

Zwolnienia, praca zdalna, która na pewno się utrzyma, w jakimś zakresie powodują, że część wynajętej powierzchni biurowej stoi pusta, a niepotrzebne już metraże firmy próbują podnajmować. Mniej chętnie wybierane będą przestrzenie typu „open space”. Wiele firm na pewno powróci do układu gabinetowego. Zamknięte ścianami pomieszczenia są bezpieczniejsze. Zwiększy się też średnia powierzchnia przypadająca na jednego pracownika. Dziś jest to 7 mkw., a może być 10 – 15 mkw.

Według najnowszych danych REDD największej bazy danych o rynku biurowym w Polsce, w ofercie wynajmu jest obecnie w całym kraju ponad 2,52 mln m kw. powierzchni biurowej, co stanowi nowe maksimum tego wskaźnika dla roku 2020. Rynek jednak nie daje za wygraną, a najemcy podpisują umowy na nową powierzchnię. W okresie od 14 sierpnia 2020 roku do 14 września najwięcej nowych umów podpisano w Warszawie – w sumie sfinalizowano 212 transakcji. Drugi na liście liderów jest Wrocław z 45 transakcjami, a trzecie Katowice, gdzie podpisano 33 umowy. Tylko 12 transakcji w ostatnim miesiącu sfinalizowano Gdańsku, tam również wolna powierzchnia czeka na Najemcę najdłużej, bo aż 291 dni. Najszybciej wolna powierzchnia znajduje zbyt w Katowicach, gdzie moduły czekają na nowego Najemcę jedynie przez 174 dni. W Krakowie to 214 dni, we Wrocławiu 227, w Poznaniu 268, a w Warszawie 285 dni. W Warszawie mamy dokładnie 51 481 m2, a w Polsce 113 179 m2 powierzchni do podnajmu.

Biura nie znikną, nadal będą kluczowe dla prowadzenia biznesu

Pandemia niewątpliwie zmieniła trendy panujące na rynku biurowym. W krótkim czasie standardem może okazać się zawieranie najmów na 3 lata, a nie jak obecnie na 10, z ewentualną opcją wyjścia lub zmiany w połowie okresu najmu. To z kolei spowoduje, że deweloperzy będą musieli wypracować pewien mechanizm pozwalający im zachować płynność wobec wierzycieli, a jednocześnie pozyskiwać najemców. Wynajmujący mogą również dążyć do precyzyjnego określenia definicji siły wyższej w umowie najmu, jeżeli wcześniej tego nie zrobili. Część z nowo powstających biurowców ma już komplet najemców. Biorąc pod uwagę obiekty budowane w Warszawie, już ponad 60 proc. powierzchni jest zabezpieczona umowami „przed najmu” czy listami intencyjnymi.

Jak informuje raport Polskiej Izby Nieruchomości Komercyjnych (PINK) „Biura i magazyny 2020 – nowa rzeczywistość?”, którego źródłem danych są firmy doradcze działające na rynku nieruchomości komercyjnych (BNP Paribas Real Estate, CBRE, Colliers International, Cresa, Cushman&Wakefield, JLL, Knight Frank, Savills). Wolumen transakcji inwestycyjnych na rynku biur w I połowie roku osiągnął poziom ponad 1,3 mld euro. Sfinalizowano łącznie 21 transakcji kupna/sprzedaży 38 budynków biurowych. Do największych należały: sprzedaż przez Skanska High Five 4&5 do Credit Suisse (Kraków), Wola Center przez Develię do Hines (Warszawa) oraz Equal Business Park przez Cavatinę do Apollo Rida (Kraków). Duży wpływ na ten doskonały wynik dla sektora biurowego miała transakcja zakupu większości udziałów w GTC przez węgierski Optimum Ventures Private Equity Fund, która w Polsce obejmowała zarówno portfel budynków biurowych, jak i centra handlowe.

W transakcjach dotyczących powierzchni powyżej 5,000 mkw. widoczne są oczekiwania firm co do gwarancji elastyczności najmu, zarówno pod kątem ekspansji, jak i redukcji zajmowanej powierzchni. Niemniej jednak takie zapisy w umowach nie są nowością – istniały już dużo wcześniej, przed pojawieniem się wirusa. Ponadto, niemal połowa wolumenu powierzchni w budowie planowanego do oddania w tym roku jest już wynajęta, dlatego wskaźnik pustostanów nie powinien znacząco wzrosnąć. Prognozuje się, że nie przekroczy 12%. Firmy, które mogą sobie na to pozwolić, odkładają w czasie decyzje co do finalizacji najmu lub decydują się na rozwiązania hybrydowe.

W II kwartale 2020 roku na stołeczny rynek dostarczono około 100,1 tys. m2 nowoczesnej powierzchni biurowej w czterech projektach. Popyt w tym czasie osiągnął prawie 334,8 tys. m2, w tym szczególnie wysoką aktywność najemców zaobserwowano w II kw. tego roku — ponad 195,9 tys. m2 wynajętej powierzchni biurowej. Na koniec II kwartału br. w Warszawie wskaźnik pustostanów osiągnął wartość 7,9 proc. (wzrost o 0,4 pkt proc. w porównaniu z poprzednim kwartałem i spadek o 0,6 pkt proc. w odniesieniu do porównywalnego okresu w 2019 roku). Dostępność powierzchni biurowej wynosiła prawie 448 tys. m2. W strefach centralnych współczynnik pustostanów wyniósł 5 proc., poza centrum miasta sięgnął 9,8 proc.

Nowe potrzeby i oczekiwania konsumentów

Prewencja oraz bezpieczeństwo zdrowotne w biurach stały się jedną z głównych funkcji w projektowaniu i zarządzaniu nieruchomościami, a dystans społeczny stał się jednym z najważniejszych kryteriów organizacji funkcji w budynkach.

Obecnie już co trzeci pracodawca deklaruje zamiar przejścia na pracę zdalną, a ponad połowa organizacji rozważa tworzenie w przyszłości rozproszonych zespołów. Wzrasta również zainteresowanie hybrydowym modelem najmu, polegającym na połączeniu tradycyjnego biura i przestrzeni coworkingowej. Wszystko to powoduje, że część najemców nie potrzebuje już tak dużych powierzchni biurowych i decyduje się na podnajem dotychczasowego biura lub jego części, renegocjacje warunków, lub nawet rezygnację z posiadania większej liczby placówek i wypowiadanie umów najmu, potwierdzają badania Hays Poland.

Natomiast jak dowiadujemy się z raportu CBRE Research Gateway „Rynek powierzchni biurowych w miastach regionalnych” – w drugim kwartale roku odnotowano wzrost pustostanu o niemal 54 tys. mkw. CBRE to największa na świecie firma doradcza i inwestycyjna działająca w sektorze nieruchomości komercyjnych. Spadek stopy pustostanu nastąpił jedynie we Wrocławiu, Katowicach i Szczecinie. Największy wzrost poziomu pustostanu odnotowano w Lublinie (2,8 p.p.) oraz Trójmieście (2 p.p.), które mimo to utrzymuje najniższy poziom pustostanu ze wszystkich miast regionalnych.

W miastach regionalnych nie uwidocznił się ogólno-rynkowy trend w zmianach stawek czynszowych. Nieznaczny spadek poziomu czynszu w najlepszych budynkach odnotowano w Katowicach oraz Łodzi, gdzie wynoszą one obecnie odpowiednio EUR 13,8/ mkw. i EUR 13,3/ mkw. W części miast zauważono bardziej elastyczne podejście wynajmujących, w szczególności w przypadku projektów, które zostały dopiero dostarczone na rynek lub mają zostać dostarczone w najbliższym czasie, a nie mają osiągniętego założonego poziomu komercjalizacji, co może skutkować spadkiem poziomu czynszu efektywnego.

Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce wróci do poziomu inwestycji sprzed pandemii za 1,5 roku, tj. o ok. 6 miesięcy wcześniej niż inne rynki w Europie, wynika z raportu CBRE „Real Estate Market Mid-Year Outlook 2020”.

 

✔️ doświadczony menedżer i lider zespołu, ✔️dyrektor w agencji komunikacji i marketingu, ✔️ ekspert rynku nieruchomości i budownictwa, ✔️ dziennikarz biznesowy, specjalista od "treści" i nowoczesnych mediów, ✔️doradca w wielu obszarach i dużych projektach biznesowych.

Adam Białas

Praca zdalna nie sprawi, że biura znikną [RAPORT]

praca w biurze w maseczce

Pandemia Covid-19 stała się istotnym czynnikiem mającym wpływ na zmianę funkcji biura i modelu pracy. W przyszłości przestrzenie biurowe staną się kreatywnym miejscem służącym do spotkań pracowników i współpracy w zespole - przewidują eksperci Colliers International w oparciu o raport „Exploring post-COVID-19 Workplace”, analizujący wyniki globalnej ankiety „Work from Home” i omawiający przyszłe trendy w miejscu pracy.

W ankiecie Colliers „Work from Home” udział wzięło ponad 5000 respondentów z 18 branż. Zdecydowana większość z nich chciałaby chociażby częściowo kontynuować zdalny tryb pracy po zakończeniu pandemii, jednocześnie zachowując możliwość powrotu do biura w celu współpracy z kolegami. Niektórzy respondenci zaznaczali potrzebę postawienia jasnej granicy między życiem zawodowym a prywatnym. Z raportu wynika więc, że w przyszłości biura nie opustoszeją, jednak będą musiały być dostosowane do bardziej elastycznego modelu pracy.

Globalna pandemia całkowicie zmieniła podejście do pracy zdalnej. Największą niespodzianką dla wielu firm było odkrycie, że ich organizacja może funkcjonować w modelu zdalnym, bez uszczerbku na produktywności i utrzymać stały kontakt z pracownikami i klientami. To sprawiło, że wiele firm, zaczęło się zastanawiać jaka jest przyszłość ich miejsca pracy. Biuro pozostanie ważnym aspektem w tym temacie, ponieważ ciężko jest tworzyć kulturę organizacji podczas pracy zdalnej. Potrzebujemy interakcji twarzą w twarz, aby budować prawdziwe i znaczące relacje.

Można przytoczyć wiele przykładów firm, które przekształciły swoje środowiska pracy tak, aby sprzyjało ono zwiększeniu wydajności pracy zespołowej, współpracy i kreatywności, jednak wciąż jest wiele organizacji, które muszą pójść w te ślady. Przewidujemy, że COVID-19 będzie katalizatorem nowego podejścia do projektowania środowiska pracy. Większość organizacji wdroży modele elastyczne, które pozwalają na bardziej efektywne wsparcie zarówno pracy indywidualnej i zadań wymagających skupienia, jak i współpracy oraz interakcji. Oznacza to, że sposób projektowania i użytkowania przestrzeni biurowej zostanie zmodyfikowany, aby był jeszcze bardziej spójny z kulturą, wartościami i dominującymi w firmie stylami pracy

JanJaap Boogaard, szef Workplace Advisory na region EMEA w Colliers International

Taka zmiana wymaga wykształcenia nowych nawyków, zmodyfikowania podejścia do zarządzania zespołami oraz wdrożenia narzędzi pozwalających efektywnie zarządzać wykorzystaniem nowej elastycznej przestrzeni. Dla wielu organizacji może to być wyzwanie, dlatego warto zacząć od precyzyjnej oceny potencjału pracy zdalnej oraz diagnozy gotowości kadry menedżerskiej do zarządzania zespołem rozproszonym. Warto również przemyśleć kwestie cyfrowej warstwy nieruchomości, aby odpowiednio dobrać rozwiązania technologiczne, które pomogą nam wdrożyć nowy sposób funkcjonowania.

Dorota Osiecka, dyrektor działu Workplace Innovation w Colliers International w Polsce

Wiele innowacji powstaje nieoczekiwanie, często w wyniku interakcji ad hoc, o które trudno podczas zaplanowanych rozmów wideo. Strukturyzacja czasu w biurze również wydaje się nie wspierać owej przypadkowości. Jednak organizacje powinny znaleźć równowagę między zapewnieniem wystarczającej przestrzeni do spotkań w biurze, a zarządzaniem wydajnością tej przestrzeni i zdolnością do równomiernego rozplanowania liczby osób korzystających z biura, aby uniknąć nadmiernego zagęszczenia w niektórych dniach tygodnia lub okresach korzystania z biura.

Sven Moller, dyrektor w dziale Workplace Advisory na region EMEA w Colliers International

POBIERZ RAPORT EXPLORING POST-COVID-19 WORKPLACE


Źródło: informacja prasowa Colliers International 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Strategiczne działania firm z relokacją w tle

Co jest dziś istotne dla firm analizujących ofertę biurową? Jakie trendy można zauważyć na rynku najmu?   Szeroka oferta biurowa w największych miastach w Polsce, zarówno w projektach klasy A, jak i budynkach klasy B zachęca firmy do optymalizacji przestrzeni biurowych. Wybór jest naprawdę duży. Rynek biurowy w naszym kraju nie rozwijał się wcześniej w tak szybkim […]

Co jest dziś istotne dla firm analizujących ofertę biurową? Jakie trendy można zauważyć na rynku najmu?  

Szeroka oferta biurowa w największych miastach w Polsce, zarówno w projektach klasy A, jak i budynkach klasy B zachęca firmy do optymalizacji przestrzeni biurowych. Wybór jest naprawdę duży. Rynek biurowy w naszym kraju nie rozwijał się wcześniej w tak szybkim tempie i nie dawał tylu możliwości. Zmiana biura przynosi liczne korzyści. Weryfikacja oferty rynkowej opłaca się również firmom, które nie zdecydowały się jeszcze na przeprowadzkę i zastanawiają się nad renegocjacją swoich umów najmu. Odpowiedź na pytanie, jakie rozwiązanie wybrać przynosi zwykle porównanie dostępnych opcji rynkowych z możliwościami, jakie daje przedłużenie umowy. 

Lokalizacja ma kluczowy wpływ na funkcjonowanie firmy. Wybór biura to strategiczna decyzja dla przedsiębiorstw, ponieważ w obecnych, mocno konkurencyjnych warunkach rynkowych muszą zapewnić pracownikom komfortowe i dobrze skomunikowane miejsce pracy, oferujące dobre połączenie z siecią transportu publicznego i wygodnym parkingiem. Poza poprawą standardu przestrzeni biurowej i dojazdu, motywacją do zmiany biura dla wielu najemców jest również konsolidacja oddziałów, czy optymalizacja kosztów wynajmu. Do relokacji coraz częściej skłania także firmy chęć długofalowego zabezpieczenia opcji ekspansji w ramach tego samego budynku i elastyczności aranżacji w perspektywie przyszłego rozwoju. Stąd ogromnym powodzeniem cieszą się te obiekty biurowe, które dają możliwość szybkiego wynajmu dodatkowej powierzchni, zapewniającej od razu pełną gamę usług biznesowych – mówi Bartłomiej Zagrodnik, Partner Zarządzający w Walter Herz.  

Opcje wynajmu

Taką opcję daje wiele kompleksów biurowych, realizowanych dziś w największych ośrodkach biznesowych w kraju. W nowych biurowcach, często już na etapie projektowania aranżowana jest przestrzeń z przeznaczeniem na biura serwisowane, czy strefę coworkingową, co znacząco podnosi atrakcyjność oferty. Z tego typu rozwiązań w przypadku nagłej potrzeby korzystają bowiem firmy, które muszą szybko zorganizować dodatkowe miejsca pracy, ale nie tylko. Na wynajem stanowisk biurach współdzielonych decydują się też najemcy, którzy jednocześnie kontraktują tradycyjne powierzchnie w budynku, licząc na to że nawiązanie kontakty biznesowe z innymi użytkownikami elastycznych powierzchni przyniosą firmie korzyści.  

Powierzchnie flexi sprawdzają się również podczas realizacji przez firmę w określonym czasie większej ilości projektów. Umożliwiają wtedy poszerzenie przestrzeni do pracy na czas ich prowadzenia bez konieczności zwiększania powierzchni na stałe i płacenia za jej aranżacje.  

Strategiczne planowanie    

Bartłomiej Zagrodnik przyznaje, że rosnące koszty adaptacji powierzchni biurowych zachęcają też najemców do stosowania bardziej elastycznych form aranżacji przestrzeni. Takich, które umożliwiają późniejsze przeprojektowanie wnętrza w szybki i prosty sposób, dostosowując go do aktualnego stylu i czasu pracy zespołu. – W rezultacie biura stają się coraz bardziej elastyczne, a firmy odchodzą od projektowania dużych open space’ów na rzecz tworzenia ciekawych powierzchni do wspólnego wykorzystywania i wdrażania komfortowych dla pracowników rozwiązań – tłumaczy.

Podkreśla również, że firmy poświęcają teraz znacznie więcej uwagi kwestiom wynajmu i częściej niż wcześniej tworzą długoterminowe strategie z nim związane z uwzględnieniem przyszłej ekspansji. – Powierzchnie zabezpieczane są nawet na 2-3 lata przed zakończeniem obowiązujących kontraktów. Pozwala to podpisywać umowy bądź listy intencyjne z deweloperami jeszcze na etapie uzyskiwania pozwolenia na budowę nowych obiektów. Dzięki temu najemcy mają zagwarantowane objęcie najatrakcyjniejszych i najbardziej dopasowanych do ich potrzeb powierzchni – wyjaśnia Bartłomiej Zagrodnik. 

Okres najmu

Ekspert zwraca uwagę także na wydłużające się okresy najmu. – Dłuższe umowy spełniają, zarówno oczekiwania najemców, jak i wynajmujących. Standardem na rynku nadal jest najem pięcioletni, ale coraz częściej spotykamy się z kontraktowaniem powierzchni biurowych na 6, 7 lat, a nawet 10 lat. Pozwala to uzyskać większe pakiety zachęt dla najemców – informuje Bartłomiej Zagrodnik. 

Choć koszty wynajmu biur w nowoczesnych budynkach nie są niskie to profesjonalna powierzchnia na przykład w porównaniu z całkowitymi kosztami utrzymania willi biurowej może okazać się tańsza. Tym bardziej, że relokacja otwiera możliwość poprawy funkcjonalności powierzchni i optymalizacji jej wielkości. Ponadto, wykorzystanie w nowoczesnych biurowcach energooszczędnych technologii oraz dokonywany przez ich zarządców hurtowy zakup mediów i usług sprawia, że obowiązujące w nich opłaty eksploatacyjne są konkurencyjne.    

Dodatkowo, nowe obiekty oferują, nie tylko przestrzeń do pracy, ale także zielone tarasy do rekreacji, wygodne zaplecze konferencyjne oraz szereg usług na miejscu związanych z aktywnością fizyczną, gastronomią, czy zaspokajaniem codziennych potrzeb. Co więcej, firmy zarządzające budynkami nierzadko starają się podejmować działania ułatwiające nawiązywanie kontaktów miedzy najemcami. Organizują różnego rodzaju spotkania, zajęcia grupowe i eventy. Ma to na celu budowanie relacji pomiędzy użytkownikami budynku, co może być atrakcyjne nie tylko w kontekście biznesowym, ale także pracowniczym.  

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Całkowity wolumen powierzchni biurowej w 15 krajach regionu CEE do 2021 przekroczy 30 mln mkw.

Największą podaż nowoczesnej powierzchni biurowej w 15 krajach Europy Środkowo-Wschodniej odnotowano w Warszawie, Budapeszcie i Pradze, natomiast największy wzrost nowej podaży w I półroczu 2019 r. miał miejsce w Bukareszcie. Najbardziej aktywne sektory najemców to: IT, usługi profesjonalne, bankowość oraz sektor BPO/SSC. Coraz więcej budynków biurowych może pochwalić się prestiżowymi certyfikatami, nowoczesnymi rozwiązaniami technologicznymi i ekologicznymi oraz innowacyjnie zaprojektowaną powierzchnią.

Raport „The ExCEEding Borders” analizuje rynki biurowe w 15 krajach Europy Środkowo-Wschodniej: Albanii, Białorusi, Bułgarii, Chorwacji, Czechach, Estonii, na Węgrzech, Łotwie, Litwie, w Czarnogórze, Polsce, Rumunii, Serbii, Słowacji i na Ukrainie. Eksperci Colliers skupili się na danych, takich jak: całkowite zasoby biurowe, warunki najmu i dzierżawy, poziom pustostanów, powierzchnia w budowie oraz prognozy na najbliższe lata.

Łączne zasoby nowoczesnych biur w 15 krajach Europy Środkowej i Wschodniej w I półroczu 2019 r. osiągnęły 27 mln mkw. W tym czasie deweloperzy oddali do użytku 707 tys. mkw., a 3,7 mln mkw. jest obecnie w budowie. Największą podaż nowoczesnej powierzchni biurowej odnotowano w Warszawie, Budapeszcie i Pradze, natomiast największy wzrost nowej podaży w pierwszej połowie 2019 r. nastąpił w Bukareszcie. Drugie miejsce pod względem ilości nowej powierzchni biurowej oddanej w tym samym czasie zajęła Sofia, a kolejne Warszawa — mówi Dominika Jędrak, dyrektor Działu Doradztwa i Badań Rynku, Colliers International. 

Większość nowoczesnych projektów biurowych jest zlokalizowana w stolicach krajów, choć rynek biurowy rozwija się również w miastach regionalnych. W pierwszej połowie 2019 r. we wszystkich stolicach 15 analizowanych państw najemcy wynajęli ponad 1,5 mln mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej. Najbardziej aktywne pod tym względem sektory to IT, usługi profesjonalne i bankowość. Również sektor BPO/SSC rozwija się dynamicznie w większości z analizowanych w raporcie krajów regionu. 

Obecnie najwięcej nowoczesnej powierzchni biurowej powstaje w Warszawie, Budapeszcie i Sofii. Prognozujemy, że w 2021 r. całkowite zasoby biurowe w regionie CEE przekroczą poziom 30 mln mkw. — mówi Anna Maroń, analityczka, Dział Doradztwa i Badań Rynku, Colliers International.

Kraje bałtyckie – aktywny rozwój rynku biurowego w Wilnie i duża liczba projektów w przygotowaniu w Rydze

Wileński rynek biurowy obserwuje aktywny rozwój nowych projektów. Nowa podaż dodatkowo podnosi standardy jakościowe oraz kładzie większy nacisk na zrównoważony rozwój i innowacyjność. Jest to zgodne z potrzebami i oczekiwaniami najemców oraz współczesnych pracowników, jak również skutkuje wejściem na rynek nowych międzynarodowych graczy.

W ciągu ostatnich sześciu i pół roku rynek biurowy nadal wykazuje stałą aktywność w Tallinie, co skutkuje dużym popytem i wysokim poziomem rozwoju. W estońskiej stolicy znajduje się Ülemiste City, największe inteligentne miasto na terenie krajów bałtyckich i największy prywatny kampus biznesowy w Europie Północnej.

W Rydze w budowie jest kilka nowych projektów, realizację innych dopiero zapowiedziano. Planowana jest tam m.in. inwestycja o nazwie The Pine. Będzie to pierwszy biurowiec w tym mieście wybudowany w całości z drewna i pierwszy w krajach bałtyckich, który będzie się ubiegał o certyfikację WELL Building Standard, w uzupełnieniu do LEED Platinum.

Europa Środkowa – przemiana nieruchomości poprzemysłowych w nowoczesne powierzchnie biurowe  

Czechy i Słowacja znajdują się w fazie ekspansji – w pierwszej połowie 2019 r. w Pradze i Bratysławie oddano do użytku ponad 130 tys. mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej. Wyraźnie obecny jest również trend rynkowy polegający na renowacji starych obiektów poprzemysłowych na nowoczesne i tętniące życiem powierzchnie biurowe. Przykładem tej tendencji może być Pradiareň 1900 – inwestycja typu mixed-use powstała w wyniku modernizacji dawnej Bratysławskiej Fabryki Nici.

Jednym z najbardziej dynamicznych ośrodków w regionie CEE stał się Bukareszt. Jest to ściśle związane ze specyfiką tamtejszego rynku pracowników cechującego się dobrą znajomością języków, a jednocześnie znacznie niższymi kosztami zatrudnienia niż w przypadku Europy Zachodniej.

Warszawa również rozwija się bardzo szybko, w budowie znajduje się tu około 40 budynków biurowych o łącznej powierzchni ponad 830 tys. mkw., co oznacza pespektywę stopniowego wypełnienia luki podażowej w ciągu najbliższych 24 miesięcy. Największe projekty to The Warsaw HUB, Mennica Legacy Tower oraz Varso Place, który będzie najwyższym budynkiem w Unii Europejskiej.

Na koniec I półrocza 2019 r. całkowite zasoby biurowe w Budapeszcie przekroczyły 3,6 mln mkw. W 2019 r. tamtejszy rynek należał do właścicieli nieruchomości. Największe transakcje zawierane były przez najemców działających w sektorze IT, finansowym i farmaceutycznym oraz przez instytucje publiczne. Do 2021 roku w Budapeszcie ma powstać 404 tys. mkw. biur, z czego 95 tys. mkw. ma zostać oddane do końca 2019 roku.

Ukraina i Białoruś – coraz więcej współdzielonych powierzchni biurowych 

W Europie Wschodniej nastąpiło ożywienie na rynku wynajmu powierzchni biurowych, ze strony zarówno najemców, którzy chcą poprawić swoje warunki pracy poprzez przejście ze starszych biur do nowszych, jak i deweloperów, którzy rozpoczynają budowę lub projektowanie nowych centrów biznesowych. Należy również zauważyć, że aktywny rozwój parków innowacji oraz pojawienie się dużych centrów współpracy w tradycyjnych budynkach biurowych pokazuje, że tendencja do tworzenia powierzchni biurowych opartych na współpracy jest coraz silniejsza. W Mińsku powstał również pierwszy budynek, w którym systemy multimedialne są zintegrowane bezpośrednio z architekturą.

Kraje bałkańskie – duży popyt w Belgradzie, Zagrzebiu, Tiranie i Podgoricy

W I półroczu 2019 r. podaż nowoczesnej powierzchni biurowej w stolicy Bułgarii odnotowała 4-procentowy łączny wzrost zasobów i osiągnęła poziom 2,2 mln mkw. Całkowity popyt w pierwszej połowie roku wyniósł 66,4 tys. mkw. Najemcy pochodzili głównie z sektorów takich, jak IT i outsourcing. 

W Serbii popyt na wysokiej klasy nowoczesne nieruchomości biznesowe pozostaje stosunkowo wysoki w porównaniu z dostępną podażą. Budownictwo biurowe w Belgradzie znajduje się na historycznie wysokim poziomie. Obecnie w budowie jest ponad 180 tys. mkw. Również rynek biurowy w Zagrzebiu i Tiranie charakteryzuje się dużym popytem na budynki klasy A oraz ciągłym spadkiem wskaźnika pustostanów z powodu powolnego dostarczania nowej podaży.

Popyt na powierzchnię biurową w Podgoricy znacznie wzrósł w 2019 r. w porównaniu z poprzednimi okresami. Wskaźnik pustostanów w mieście wynosi około 10%. Dzięki stabilnemu wzrostowi gospodarczemu w ostatnich latach, Czarnogóra z pewnością nadal będzie przyciągać inwestycje zagraniczne.

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Urzędnicy w nowoczesnych biurowcach

Najwięcej powierzchni biurowych w Warszawie wynajmują firmy z branży bankowości, usług finansowych i ubezpieczeń, ale na rynek wkracza także sektor publiczny

Instytucje publiczne w ostatnim czasie wykazują zauważalnie większe zainteresowanie wynajmem powierzchni w nowoczesnych biurowcach, zarówno w Warszawie, jak i w największych miastach w Polsce. Zmiana siedziby to w przypadku wielu urzędów konieczność, ponieważ stan budynków, w których się mieszczą nie spełnia dzisiejszych wymogów i standardów. Nierzadko wymagają one kapitalnych remontów. Możliwe do osiągnięcia korzyści, które niesie relokacja takich podmiotów do nowych lokalizacji, zarówno nowopowstałych budynków, jak i starszych ale spełniających określone parametry pozwala sądzić, że sektor państwowy stanie się niebawem poważniejszym graczem na rynku biurowym – mówi Bartłomiej Zagrodnik, Partner Zarządzający w Walter Herz. 

Z danych Walter Herz wynika, że instytucje publiczne wynajmują w Warszawie średnio około 60 tys. mkw. nowoczesnych powierzchni biurowych rocznie. Potencjał tej grupy najemców, jak twierdzi Bartłomiej Zagrodnik, jest jednak znacznie większy. – Zapotrzebowanie na biura w nowych budynkach zgłaszają instytucje rządowe, jednostki samorządowe, urzędy centralne i lokalne, jak również instytucje europejskie. W ostatnim czasie pośredniczyliśmy w wynajmie przez spółki skarbu państwa kilkunastu tysięcy mkw. powierzchni biurowych – informuje. 

Ta grupa najemców potrzebuje kompleksowego doradztwa i wsparcia w zakresie wynajmu, dlatego zdecydowaliśmy się zorganizować w Akademii Najemcy Walter Herz szkolenie skierowane właśnie do instytucji publicznych, które odbędzie się w Warszawie w najbliższą środę – dodaje Bartłomiej Zagrodnik.    

Szerokie możliwości optymalizacji umów

Ekspert zaznacza, że pole do optymalizacji w przypadku jednostek administracji państwowej jest bardzo duże ponieważ umowy, na których bazują urzędy na ogół zawierają wiele nierynkowych zapisów i kosztów. – Dotyczy to także układów funkcjonalnych i aranżacji zajmowanych powierzchni, wyposażenia i rozwiązań technologicznych. Biura, w których mieści się administracja zwykle nie są efektywne pod względem funkcjonalności powierzchni i jej dostosowania do rzeczywistych potrzeb zespołu pracowników. Nie zapewniają też komfortu pracy ze względu na brak odpowiedniej wentylacji, oświetlenia, podziału, czy zaplecza techniczno-administracyjnego – przyznaje.  

Poza poprawą standardu biura, relokacja siedziby może przynieść urzędom ograniczenie kosztów związanych z utrzymaniem powierzchni – podkreśla  Bartlomiej Zagrodnik. – Stopień oszczędności uzależniony jest od wielu czynników i konkretnych oczekiwań danego podmiotu. Pomimo dość wysokiego poziomu stawek czynszowych obowiązujących w nowoczesnych budynkach, przeprowadzka może oznaczać dla urzędów ograniczenie całkowitego kosztu wynajmu z uwagi na efektywniejsze wykorzystanie zajmowanej powierzchni, niższe opłaty eksploatacyjne i brak dodatkowych opłat związanych z konserwacją budynków. Nowe kompleksy biurowe zapewniają ponadto szeroki serwis i większe bezpieczeństwo w zakresie dostępu do obiektów i infrastruktury technicznej. Ważnym aspektem jest też wykorzystanie istniejących układów aranżacji w budynkach kilkuletnich – wyjaśnia Bartłomiej Zagrodnik.   

Wymagania instytucji państwowych

Należy przyznać, że najemcy z sektora publicznego mają dość sprecyzowane wymagania dotyczące powierzchni biurowych. Stawiają przeważnie na przestrzeń, która daje możliwość podziału na gabinety i oczekują zwykle kompleksowej aranżacji oraz wykończenia powierzchni. Wysokość miesięcznego czynszu musi być ściśle określona i zabudżetowana. Podpisywane kontrakty rzadko zawierają też zapisy związane z zabezpieczeniem umów najmu, mimo że to standard na rynku nieruchomości komercyjnych. Instytucje państwowe to jednak pożądani najemcy, których status sam w sobie gwarantuje stabilność najmu, zainteresowani dużymi powierzchniami i wieloletnimi umowami, którzy często zabezpieczają sobie także możliwość pierwokupu budynków.   

Sektor publiczny na rynku biurowym obecny jest zaledwie od kilku lat. Z racji lokalizacji większości jednostek administracji państwowej, najemcy instytucjonalni najwięcej umów zawierają w Warszawie. Jako pierwsza w 2010 roku powierzchnię komercyjną wynajęła Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która weszła na 16 tys. mkw. w warszawskim kompleksie Poleczki Business Park. W tym czasie powierzchnię w Adgar Plaza wynajął też Urząd Zamówień Publicznych. 

Kontrakty na duże powierzchnie 

Z danych Walter Herz wynika, że w 2012 roku instytucje publiczne zakontraktowały już niespełna 70 tys. mkw. komercyjnych powierzchni biurowych. Jeszcze bardziej owocny był rok 2014, kiedy spółki skarbu państwa wygenerowały na rynku warszawskim kilkanaście procent popytu na biura. Do jednych z największych transakcji należał kontrakt Urzędu Rejestracji Leków na 13 tys. mkw. powierzchni w Adgar Park West. Znaczące umowy zawarły w tym czasie także m.in.  Główny Inspektorat Transportu Drogowego, Urząd Lotnictwa Cywilnego i Agencja Nieruchomości Rolnych.

Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej Frontex weszła zaś w Warsaw Spire na powierzchnię 14,6 tys. mkw., a najemcą 6,2 tys. mkw. powierzchni w tym samym kompleksie zostało Centrum Unijnych Projektów Transportowych. Jedną z największych umów najmu podpisanych w 2015 roku przez podmiot państwowy był kontrakt Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń na wynajem 17,5 tys. mkw. powierzchni w budynku Konstruktorska Business Center. 

W 2015 roku siedzibę zmieniały również spółki z grupy Poczty Polskiej, które wynajęły łącznie 18 tys. mkw. w Domaniewska Office HUB, jak również Ministerstwo Spraw Zagranicznych, które ulokowało się w budynku Foksal City. Polskie Sieci Elektroenergetyczne wynajęły zaś biuro o powierzchni 7,1 tys. mkw. w Delta Eurocentrum Office Complex przy alejach Jerozolimskich w Warszawie, a Urząd Komunikacji Elektronicznej przeniósł się do biurowca przy ulicy Kasprzaka.

Coraz więcej urzędów w nowych biurowcach

Do znaczących kontraktów  podpisanych w ciągu ostatnich pięciu lat należała również umowa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która w kompleksie Poleczki Park przedłużyła wynajem powierzchni 17,5 tys. mkw., wynajem przez PKP 17 tys. mkw. biur w West Station, czy umowa na powierzchnię 14,8 tys. mkw. podpisana przez KNF w biurowcu Piękna 2.0. Ponadto siedzibę przeniosła też spółka PKP Cargo, która w katowickim kompleksie A4 Business Park wynajęła 8 tys. mkw. biur.  

Do najemców instytucjonalnych, którzy wybrali nowoczesne budynki biurowe należy również Agencja Rynku Rolnego, która w Karolkowa Business Park zajęła 10 tys. mkw., Gaz-System, który w kompleksie Cristal Park rozlokował się na powierzchni 9,2 tys. mkw., Urząd Komunikacji Elektronicznej, który w budynku G9 zajął 8,1 tys. mkw., czy Zarząd Transportu Miejskiego, który w 2017 roku przedłużył umowę najmu na siedzibę w JM Tower na powierzchnię 7,3 tys. mkw.

W 2018 roku Fundacja Polskiego Funduszu Rozwoju w warszawskim Cedecie wynajęła z kolei 10,3 tys. mkw. A w lipcu bieżącego roku Bank Gospodarstwa Krajowego wynajął 12,4 tys. mkw. w położonym w sąsiedztwie warszawskiego Dworca Centralnego kompleksie Varso Place. 

 

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Warszawa wciąż bije rekordy w podaży i popycie biur

Tempo zmian na warszawskim rynku biurowym jest niezwykle dynamiczne. Jak wynika z najnowszego raportu Colliers International pt. „Przewodnik po strefach biurowych”, przez ostatnie 2,5 roku do dyspozycji najemców przybyło tu ponad 0,5 mln mkw. powierzchni biurowej, a współczynnik pustostanów spadł z 14% do 8,5%.

W stolicy jest już 5,5 miliona mkw. biur, a rekordowo niskie wskaźniki powierzchni niewynajętych wskazują na wysoką aktywność najemców. Mimo dużej ilości powierzchni w budowie szacowanej na 15% istniejących zasobów, na rynku mamy do czynienia z luką podażową. W minionych 30 miesiącach w strefie centralnej Warszawy przybyło zaledwie 180 000 mkw. nowej powierzchni, a popyt w tym okresie przewyższył podaż ponad pięciokrotnie.

Wśród trendów wartych odnotowania należy wspomnieć konsolidacje w sektorze finansowym, jak również rosnącą aktywność operatorów coworkingowych. Banki oraz firmy ubezpieczeniowe centralizują swoje siedziby przenosząc się do prestiżowych inwestycji w centrum stolicy – mBank do Mennica Legacy Tower, Getin Noble Bank do The Warsaw HUB C czy Warta do Warsaw Unit — mówi Olga Drela, starszy analityk w Dziale Doradztwa i Badań Rynku w Colliers International.

W ciągu ostatnich 2,5 roku sektor biur serwisowanych i powierzchni coworkingowych w Warszawie rozwijał się wyjątkowo aktywnie. Transakcje zawarte przez operatorów powierzchni elastycznych przekroczyły 100 000 mkw. Większość z nich ulokowała swoje nowoczesne, designersko urządzone siedziby w Śródmieściu. Malejące wskaźniki pustostanów w centrum Warszawy i elastyczny model wynajmu powierzchni zapewniają rosnące zainteresowanie tego typu wynajmem przez najemców, również korporacyjnych. 

Przewodnik po strefach biurowych w Warszawie

Obszarem największej koncentracji biur jest Centralny Obszar Biznesu, gdzie powstaje najwięcej wieżowców, w tym najwyższy biurowiec Unii Europejskiej – Varso Tower oraz kompleks biurowy SKYSAWA. Prestiżowa lokalizacja oraz bardzo dobrze rozwinięta komunikacja miejska rekompensują najwyższy poziom czynszów, które wynoszą ponad  20 euro za mkw. miesięcznie. To także obszar koncentracji biur coworkingowych i serwisowanych.

Zaraz po Śródmieściu, największą koncentracją przestrzeni biurowej cechuje się zachodnia część miasta – okolice Alei Jerozolimskich, ulicy Połczyńskiej oraz Żwirki i Wigury. Ponad 2/3 powierzchni zlokalizowanej przy tych arteriach, stanowią biurowce – przeważnie w formie parków biznesowych. Główne atuty wymienionych lokalizacji to bliskość Dworca Zachodniego, Lotniska Chopina i tras wylotowych z miasta. 

Największą podażą przestrzeni biurowej może pochwalić się Mokotów – aż 1 450 400 mkw., z czego 77% skoncentrowane jest na Służewcu. Jest to okolica atrakcyjna ze względu na niższe czynsze (10,5-15 euro za mkw. miesięcznie) oraz korzystne propozycje dodatkowych rozwiązań finansowych dla najemców. Trwająca przebudowa ulicy Marynarskiej daje nadzieję na znaczną poprawę komunikacji, co obecnie jest słabym punktem Służewca.  

Północ, podobnie jak południe stolicy, pełni funkcję głównie mieszkalną, za to Warszawa na wschód od Wisły stopniowo zmienia się w przestrzeń otwartą  i przyjazną dla biznesu. Powstają tam nowe centra rozwoju przedsiębiorczości, takie jak Google Campus, a rewitalizowane przestrzenie pofabryczne przyciągają nowych najemców. Wartość dodaną stanowi także dobra komunikacja ze Śródmieściem, głównie za sprawą drugiej linii metra. Praga staje się atrakcyjną lokalizacją biznesową, która ma duży potencjał rozwoju zabudowy biurowej.

Przewodnik dostępny tutaj: Przewodnik po strefach biurowych Warszawy

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Chcesz mnie zatrudnić? Pokaż mi swoje biuro!

Rynek pracy zmienia się nieustannie. Dotyczy to w szczególności warunków zatrudnienia, stosunku pracodawcy do kandydatów czy sposobów rekrutacji. Dziś nikogo nie dziwi poszukiwanie pracy i pracowników za pośrednictwem mediów społecznościowych. Co coraz częściej widzimy na takim ogłoszeniu? Zdjęcie biurka - potencjalnego przyszłego miejsca pracy! Jak miejsce pracy rzeczywiście wpływa na jej efektywność?

Pracuję – wymagam

Poszukiwanie pracy to nierzadko długi i nużący proces, jednak w czasach rosnącego zapotrzebowania na wykwalifikowanych pracowników role coraz częściej odwracają się. To pracodawcy zabiegają o uwagę kandydatów, którzy z czasem stają się coraz bardziej wymagający. Okazuje się, że w wielu przypadkach siedziba firmy w prestiżowej lokalizacji i atrakcyjna powierzchnia biurowa może przeważyć o decyzji kandydata.

Według badania „BPO i Centra Usług Wspólnych: Pracownicy sektora zabierają głos w sprawie swojego miejsca pracy” 65% respondentów uważa, że nowocześnie zaprojektowane biuro sprzyjające produktywnej pracy, może przekonać do wybrania pracodawcy, który oferuje tego typu przestrzeń biurową. Dlatego, coraz częściej pojawiające się ogłoszenia na mediach społecznościowych zawierają zdjęcia biurka, biura, czy nawet zespołu, a wystrój przestrzeni biurowej staje się istotnym elementem polityki emloyer brandingowej.

 

Chcę poznać swojego przyszłego pracodawcę!

Czy jest employer branding? Budowaniem marki pracodawcy. A co jest najważniejsze budowaniu marki? Wyróżnienie jej na tle innych brandów, podkreślenie jej wyjątkowości, tożsamości, wskazanie przewag konkurencyjnych. Nie wolno o tym zapominać podczas projektowania biura – mówi Anna Sulima – Gillow, kierownik Działu Projektowego Forbis Group – Każda firma jest inna ze względu na branżę w jakiej działa, pochodzenie, styl zarządzania, politykę HR. Nie należy ulegać zatem chwilowym modom aranżacyjnym, tylko zastanowić się dobrze co za pośrednictwem wnętrza naszego biura chcemy przekazać obecnym i potencjalnym pracownikom.  Wspomniane na początku badanie dowodzi także, iż 81% respondentów chciałoby przed zawarciem umowy o pracę zobaczyć swoje stanowisko / miejsce pracy w biurze. Aranżacja przestrzeni tworzy zatem pierwsze wrażenie, które trudno zatrzeć. Równie ważna jest jednak także funkcjonalność biura. Ta zostanie zweryfikowana już w pierwszych dniach po zatrudnieniu.

 

Tyle wymagam, ile daję od siebie

Pracodawcy coraz mocniej skupiają się na tym, aby zapewnić swoim pracownikom jak najlepsze warunki do pracy. Nie jest to jednak przysługa jednostronna, bo pracownik odpłaca się za to efektywniejszą pracą. Dobrze zaprojektowane, komfortowe wnętrze znacząco wpływa na produktywność pracownika. Pracodawcy coraz częściej biorą to pod uwagę i starają się zapewnić dla swojego zespołu jak najbardziej komfortową przestrzeń biurową. Istotą jest, aby przy projektowaniu takiej przestrzeni, wziąć pod lupę potrzeby i predyspozycje swoich pracowników. Do nich dopasować wnętrze, a nie opierać się jedynie na zmieniających się trendach w urządzaniu przestrzeni – mówi Anna Sulima – Gillow z Forbis Group.

 

Biuro, które zachęca do pracy

Co jest w nowoczesnym biurze najważniejsze? Dzisiejsza praca coraz częściej opiera się na współpracy, a więc kluczem jest przede wszystkim ułatwienie pracownikom wzajemnej komunikacji, przepływu informacji i swobodnego kontaktu. Nie oznacza to wcale open space’ów. Rolę integracyjną mogą spełniać także specjalnie przystosowane do tego przestrzenie z miejscami na formalne i nieformalne spotkania – podkreśla projektantka Forbis Group. Miejsce, w którym spędzamy wiele godzin musi być dobrze oświetlone, mieć zapewnioną sprawną wentylację i dopływ świeżego powietrza. Pracownik powinien mieć zapewnione maksimum komfortu i wygody. Nowoczesny wystrój, kolory i design, które odzwierciedlają charakter firmy będą działać pozytywnie i wpływać na dobry nastrój pracowników. Tak samo jak coraz częściej pojawiające się strefy relaksu, rozrywki, przestrzeń sportowa, czy nowoczesny bufet. Biura nowej generacji kładą także nacisk na zdrowie pracowników, dlatego odchodzi się od klasycznego modelu i tworzy się biura tak, aby zachęcały do większego ruchu. Wszystko znajduje się w większych odległościach od siebie, a biurka często nie są przypisane do jednej osoby. Istotna jest także równowaga psychiczna i możliwość skupienia, dlatego przestrzenie powinny być odpowiednio wyciszone – podkreśla Anna Sulima – Gillow. Dobrze, jeżeli aranżacja powierzchni wymusza jednocześnie bardziej nieformalne interakcje pomiędzy pracownikami. Takie rozwiązania sprzyjają integracji, wpływając na ich efektywność, ułatwiając wymianę opinii i inspiracji. Tego aspektu również projektanci nie powinni lekceważyć.  

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF