...

BRIEF dociera do polskich firm i ich pracowników – do wszystkich tych, którzy poszukują inspiracji w biznesie i oczekują informacji o ludziach, trendach i ideach.

Skontaktuj się z nami

Pracownik narusza przepisy BHP

pracownik łamie przepisy bhp

W artykule znajdują się linki afiliacyjne. Po kliknięciu w nie, zostaniesz przeniesiony na stronę reklamodawcy, gdzie będziesz mógł zapoznać się z konkretną ofertą na produkt lub usługę. Klikając w linki afiliacyjne nie ponosisz żadnych kosztów, a jednocześnie wspierasz pracę redakcji brief.pl i naszą niezależność.

Przepisy a zasady BHP

Podstawowe obowiązki pracownika w zakresie BHP zostały określone w art. 211 Kodeksu pracy. Pracownik ma obowiązek znać przepisy i zasady BHP. Przepis prawny to wzór postępowania w danej sytuacji. Przepisy BHP znajdują się w Kodeksie pracy, rozporządzeniach, także wykonawczych, instrukcjach i przepisach wewnątrzzakładowych, to jest regulaminach. Powinny być na tyle jasno sformułowane, aby były zrozumiałe i łatwe do zastosowania. Jeżeli są sformułowane ogólnie to po to, aby były uniwersalne, czyli możliwe do zastosowania w każdej branży. Te przepisy, które pracownik musi znać na pewno to art. 211 Kodeksu pracy, który stanowi o obowiązkach pracownika i art. 210, który stanowi o jego prawach.

Zasady BHP nigdzie nie są sformułowane, ponieważ wynikają z logicznego myślenia, wiedzy i doświadczenia. Służą one temu, żeby pracownik miał świadomość ich istnienia i stosował je, aby nie zrobić sobie lub komuś krzywdy. Przykładem takiej zasady jest zakaz dźwigania zbyt wielkich ciężarów, ponieważ wtedy można sobie uszkodzić kręgosłup, a jeśli już pracownik podnosi jakiś ciężar, to nie na prostych nogach i przy zgiętym kręgosłupie. Pracownik musi wiedzieć, że nie siedzi się przed komputerem w pozycji półleżącej, po schodach należy schodzić, a nie z nich zbiegać, ani skakać, ani zjeżdżać po barierce, tylko trzeba się jej trzymać. Cofając pojazd mechaniczny najpierw należy sprawdzić, czy z tyłu nie ma innego pracownika, aby na niego nie wjechać.

Zgodnie z treścią art. 108 § 1 i 2 Kodeksu pracy kary porządkowe w postaci upomnienia, nagany i kary finansowej mogą zostać wymierzone za nieprzestrzeganie przepisów BHP, ale zasad już nie.

Szkolenia

Obowiązkiem pracownika jest uczestnictwo w szkoleniach z zakresu BHP. Pracodawca przed dopuszczeniem pracownika do pracy musi mu zapewnić szkolenie wstępne, a potem również szkolenia okresowe. Pracownik musi w tych szkoleniach nie tylko wziąć udział, ale jeszcze poddać się wymaganym egzaminom sprawdzającym.

Szkolenie wstępne z zakresu BHP dzieli się na szkolenie wstępne ogólne, tzw. instruktaż ogólny i szkolenie wstępne na stanowisku, tzw. instruktaż stanowiskowy. Instruktaż ogólny musi przejść każdy pracownik zanim zostanie dopuszczony do pracy, natomiast instruktaż stanowiskowy musi przejść zanim zostanie dopuszczony do pracy na konkretnym stanowisku. Jeżeli pracownik wykonuje pracę na kilku stanowiskach, to musi odbyć instruktaż stanowiskowy na każdym z tych stanowisk. Instruktaż ogólny dotyczy każdego rodzaju pracy, a instruktaż stanowiskowy dotyczy rzecz jasna stanowisk robotniczych. Fakt odbycia szkolenia wstępnego pracownik potwierdza własnoręcznie na piśmie na karcie szkolenia wstępnego, która musi znajdować się w aktach osobowych pracownika.

Szkolenia okresowe są przeprowadzane w celu przypomnienia i aktualizacji wiedzy z zakresu BHP, a także w celu zapoznania pracownika z nowościami technicznymi wynikającymi z postępu nauki i techniki na świecie. Przynajmniej takie jest założenie.

Pracownicy administracyjno-biurowi poddają się szkoleniu okresowemu nie rzadziej niż raz na 6 lat, osoby kierujące pracownikami nie rzadziej niż raz na 5 lat, a robotnicy nie rzadziej niż raz na 3 lata.

Stosowanie przepisów

Drugim obowiązkiem pracownika jest wykonywanie pracy zgodnie z przepisami i zasadami BHP oraz stosowanie się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych.

W jednym ze stanów faktycznych, pracownik postanowił samodzielnie naprawić maszynę, która się zacięła. Efekt był taki, że z jego dłoni zostały tylko strzępy. Sąd stwierdził, że pracownik sam się przyczynił do tej tragedii, ponieważ do jego obowiązków należała jedynie bieżąca obsługa urządzenia, a nie jego konserwacja lub naprawa, a właściwym i zgodnym ze zdrowym rozsądkiem sposobem postępowania pracownika powinno być powiadomienie przełożonego o zaistniałym problemie i niepodejmowanie samodzielnie żadnych działań.

Badania profilaktyczne

Kolejnym obowiązkiem pracownika jest poddawanie się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym badaniom lekarskim, jak również  stosowanie się do wskazań lekarskich. Obowiązek ten szczegółowo reguluje art. 229 Kodeksu pracy, a odmowa wykonania badań lekarskich może skutkować nałożeniem na pracownika kary porządkowej, a nawet może być przyczyną wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę. Pracownik jest obowiązany poddać się badaniom wstępnym przy przyjęciu do pracy, poddawać się okresowym badaniom lekarskim i poddawać się badaniom kontrolnym, jeżeli jego niezdolność do pracy trwała dłużej niż 30 dni. Jeżeli pracownik odmawia wykonania zleconych przez pracodawcę badań, pracodawca nie dopuszcza go do pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia. Jeżeli pracownik nie wykonał badań nie ze swojej winy tylko dlatego, że np. dostał skierowanie na badania tuż przed wyjazdem na urlop i po prostu nie zdążył tych badań przed wyjazdem wykonać – pracodawca nie dopuszcza go do pracy, ale prawo do wynagrodzenia pracownik już zachowuje. Skierowanie na badania ma zatem taką wagę, jak polecenie służbowe.

Wypadek przy pracy

Kolejnym obowiązkiem pracownika jest niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym wypadku przy pracy albo zagrożeniu życia lub zdrowia ludzkiego. W przypadku zagrożenia pracownik ma obowiązek natychmiast ostrzec współpracowników, a także inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia o grożącym im niebezpieczeństwie. Z zawiadomienia o wypadku inspektor BHP powinien sporządzić protokół, który podpisuje osoba zawiadamiająca o wypadku. Treścią protokołu jest opis zaistniałej sytuacji, którego dokonuje pracownik – świadek wypadku.

Pozostałe obowiązki

Obowiązki wymienione w art. 211 Kodeksu pracy, to także obowiązek dbałości o należyty stan maszyn i urządzeń oraz o ład i porządek w miejscu pracy, stosowanie środków ochrony indywidualnej i zbiorowej oraz odzieży i obuwia ochronnego zgodnie z ich przeznaczeniem. Obowiązki te dotyczą pracowników biurowych raczej w nikłym stopniu, choć na pewno nie powinni oni wylewać kawy na klawiaturę komputera, zalewać herbaty wrzątkiem tuż nad kablami i jeszcze stojąc na nich, wychylać się przez okno, wyrywać wtyczek z kontaktu, czy wchodzić z naręczem segregatorów na niesprawną drabinę.

Współpraca z przełożonym

Pracownik ma obowiązek współdziałać z pracodawcą i przełożonym w wypełnianiu obowiązków dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Oznacza to ni mniej ni więcej tylko właśnie przestrzeganie wyżej wymienionych przepisów i zasad BHP w miejscu pracy. Pracodawca ma egzekwować przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 212 pkt. 5) Kodeksu pracy) oraz zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń (art. 207 § 2 pkt. 2) Kodeksu pracy). Oznacza to, że pracodawca ma obowiązek skierować pracownika na badania wstępne, okresowe i kontrolne, zapewnić pracownikowi szkolenie wstępne i okresowe, wymagać stosowania pozostałych przepisów BHP, a z drugiej strony pracownik ma obowiązek je przestrzegać.

Orzecznictwo

Ciężar zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków w zakładzie pracy spoczywa na pracodawcy; obowiązek ten ma być faktyczny, a nie iluzoryczny:

W piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że pracodawca w wypełnieniu postanowień art. 15 k.p. i art. 94 pkt 4 k.p. nie może poprzestać na respektowaniu wiążących w tej materii reguł prawnych. Naruszeniem powinności będzie również nieuwzględnienie norm technicznych, a także ignorowanie poziomu nauki i techniki, nawet jeśli nie znajdują one potwierdzenia w obowiązujących przepisach (T. Wyka, Ochrona życia i zdrowia pracownika (w:) Polskie prawo pracy w okresie transformacji w świetle prawa wspólnotowego, red. H. Lewandowski, Warszawa 1997, s. 67 i n.). Inaczej rzecz ujmując, pracodawca zobowiązany jest nie tylko do realizowania powszechnie obowiązujących przepisów bhp, jego zadanie sprowadza się również do zagwarantowania faktycznego bezpieczeństwa. Kontekst ten stanowi perspektywę weryfikacji bezprawności zachowania pracodawcy, a pośrednio do zakreślenia związku przyczynowego występującego między jego zachowaniem a szkodą, którą doznał pracownik. Skontrolowanie winy zatrudniającego jest możliwe dopiero po przypisaniu mu bezprawności.

Kontrola

Kontrola warunków pracy prowadzona przez służbę BHP powinna w szczególności dotyczyć stanu technicznego pomieszczeń pracy, oświetlenia ogólnego i na stanowiskach pracy, stanu pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, stanu technicznego maszyn i urządzeń, oceny ochrony pracowników przed działaniem substancji niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia, zaopatrzenia pracowników w odzież i obuwie ochronne. Tego i tylko tego.

Jeżeli pracodawca zapowiada kontrole w pokojach pracowników podczas ich nieobecności, to sytuacja taka jest oczywiście niedopuszczalna: podczas kontroli stanowiska pracy czy pomieszczenia, pracownik zatrudniony na tym stanowisku lub w pokoju musi być obecny podczas takiej kontroli, aby mógł udzielić niezbędnych wyjaśnień w razie wykrycia jakichś nieprawidłowości. Zwłaszcza, jeśli te rzekome nieprawidłowości mają być podstawą do wymierzania kar porządkowych lub grożenia ich zastosowaniem. Sytuacja, w której ktoś wchodzi do pokoju i przeszukuje stanowisko pracy innego pracownika stanowi naruszenie jego prawa do prywatności, to znaczy dóbr osobistych i jest to działanie bezprawne. Jeżeli pracodawca napuszcza na pracowników „straszaka” w postaci nawiedzonego inspektora BHP, który ma nachodzić pracowników podczas pracy o dowolnej porze, to oczywiście robi to, aby zastraszyć pracowników i w sposób zawoalowany przepisami wytworzyć w nich poczucie zagrożenia. Należy sobie w takiej sytuacji zadać pytanie, po co tak naprawdę są te kontrole, czemu mają służyć, a zwłaszcza dlaczego odbywają się w czasie, gdy już nikogo nie ma w pracy.

Radca prawny; przygotowuje sie do pracy doktorskiej za zakresu mobbingu. Praktyk i specjalista w zakresie przeciwdziałania mobbingowi, którego sama doświadczyła. Prowadzi szkolenia i wdraża skuteczną politykę antymobbingową u pracodawców. Udziela również wsparcia merytorycznego i psychicznego zarówno pracownikom, jak i pracodawcom oskarżanym o mobbing. Prowadzi kampanię uświadamiającą i popularyzujacą politykę antymobbingową. Skuteczna w działaniu. Wygrała wszystkie postępownia przeciwko swoim prześladowcom. Specjalnie dla czytelników Briefu dzieli się swoim doświadczeniem zawodowym i praktyczną wiedzą na ten temat.

Joanna Koczaj-Dyrda

Pracodawca a ubezpieczenie społeczne

pracodawca ubezpieczenie społeczne składki ZUS

Zgłoszenie od ubezpieczenia

Pracodawca ponosi również odpowiedzialność karną za niezgłoszenie pracownika do ubezpieczenia społecznego i co za tym idzie nieodprowadzanie za tego pracownika składek na ZUS. Przepisy kodeksu karnego sankcjonują niezgłoszenie wymaganych danych albo zgłoszenie danych nieprawdziwych nawet, gdy odbywa się to za zgodą pracownika, którego te dane dotyczą. Podstawą prawną jest art. 219 Kodeksu karnego; a sam czyn może być popełniony tak z zamiarem bezpośrednim, jak i ewentualnym.

Zgodnie z art. 219 Kodeksu karnego:

Art. 219. (Niezgłoszenie osoby wykonującej pracę zarobkową do ubezpieczenia społecznego)
Kto narusza przepisy prawa o ubezpieczeniach społecznych, nie zgłaszając, nawet za zgodą zainteresowanego, wymaganych danych albo zgłaszając nieprawdziwe dane mające wpływ na prawo do świadczeń albo ich wysokość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

W takim przypadku, obok pracownika, pokrzywdzonym jest również Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego

Zgodnie z art. 36 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych podlega każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, zgłoszenia dokonuje płatnik składek. Naruszeniem przepisów o ubezpieczeniach społecznych i jednocześnie wyczerpaniem znamion przepisów prawa karnego będzie umyślne niezgłoszenie do ubezpieczenia danych osób zatrudnianych albo zgłoszenie danych nieprawdziwych. Chodzi o dane, które mają wpływ na ustalenie prawa do świadczeń i ich wysokość, które są zamieszczane w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych oraz w imiennych raportach miesięcznych.

Sprawdź także: Odpowiedzialność karna pracodawcy 

Odpowiedzialność karną poniesie nie tylko płatnik składek, ale także każda inna osoba zobowiązana do sporządzenia i przekazania danych, np. członek komisji powypadkowej ustalającej okoliczności wypadku przy pracy czy lekarz wystawiający zwolnienie z powodu niezdolności do pracy.

Zgłoszeniu do ubezpieczenia społecznego podlegają pracownicy, a także osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych. Oznacza to, że na podstawie art. 219 Kodeksu karnego ochronie podlegają prawa osób wykonujących pracę zarobkową.

Zgodnie z art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają pracownicy, a także m.in. osoby wykonujące pracę nakładczą, osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia.

Znamiona czynu

Należy podkreślić, że jeżeli dojdzie do naruszenia przepisów poprzez niezgłoszenie w ogóle danych albo zgłoszenie danych nieprawdziwych, a dodatkowo naruszenia te będą dokonywane w sposób złośliwy lub uporczywy, zostaną również wypełnione znamiona art. 218 § 1 kk. W takiej sytuacji, kwalifikacją prawną czynu będzie art. 219 i art. 218 § 1 kk.

Klasycznym przykładem takiego zbiegu przepisów jest sytuacja, w której pracodawca uporczywie niewłaściwie ewidencjonuje czas pracy, to znaczy zaniża go poprzez nieprawdziwe dane dotyczące nadgodzin wypracowanych przez pracowników w celu ukrycia przekroczenia ustawowych norm czasu pracy. Pracownicy przychodzą do pracy w dni wolne, regularnie zostają dłużej w pracy, także do późnych godzin wieczornych. Pracodawca jednak nie ewidencjonuje należycie tych nadgodzin i w oficjalnej dokumentacji czasu pracy widnieją tylko godziny ustalone w umowie o pracę. Dokumentacja pracownicza zostaje zatem sfałszowana, a u pracodawcy funkcjonują podwójne grafiki: jeden – oficjalny – na pokaz w razie kontroli albo do przedstawienia w Sądzie, a drugi prawdziwy. Grafik odzwierciedlający rzeczywiste godziny pracy pozostaje do dyspozycji tylko przełożonego, którym zazwyczaj jest mobber, a grafik służy jako element zastraszania niegrzecznych pracowników i pozbawiania ich tego, co im się słusznie należy. W razie problemów grafik ten zostaje zniszczony lub nagle „okazuje się”, że zaginął.

Jeżeli należne pracownikowi wynagrodzenie zostaje zaniżone, ma to również wpływ na wysokość podstawy obliczenia składki ubezpieczeniowej i na samą wysokość tej składki, co bezpośrednio przekłada się na wysokość należnych świadczeń. W takim przypadku prawidłową kwalifikacją prawną czynu będzie art. 218 § 1 i art. 219 w zw. z art. 11 § 2 Kodeksu karnego.

Wykroczenie

Zgodnie z art. 98 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, karze grzywny podlega ten, kto jako płatnik składek albo osoba zobowiązana do działania w imieniu płatnika:

  • nie dopełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w przewidzianym przepisami terminie,
  • nie zgłasza wymaganych ustawą danych lub zgłasza nieprawdziwe dane albo udziela w tych sprawach nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia,
  • udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie kontroli,
  • nie dopełnia obowiązku wypłacania świadczeń z ubezpieczeń społecznych i zasiłków finansowanych z budżetu państwa albo wypłaca je nienależnie,
  • nie prowadzi dokumentacji związanej z obliczaniem składek oraz z wypłatą świadczeń z ubezpieczeń społecznych,
  • nie dopełnia obowiązku przesyłania deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych raportów miesięcznych w przewidzianym terminie,
  • nie dopełnia obowiązku przekazywania dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym w formie określonej w art. 47a ust. 1 i 2.

Kara może nie jest wygórowana – grzywna do 5000 złotych, ale jest to już wykroczenie i postępowanie toczy się w Wydziale Karnym Sądu.

Kwalifikacja prawna zależy od tego, jakie znamiona czynu zostały wypełnione. Przestępstwo z art. 219 Kodeksu karnego można popełnić wyłącznie umyślnie, zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i ewentualnym, natomiast przestępstwa z art. 218 § 1 Kodeksu karnego nie można popełnić w zamiarze ewentualnym ponieważ znamiona, jakie muszą zostać wypełnione to złośliwość i uporczywość. Wykroczenie z art. 98 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych można popełnić zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie.

Przeczytaj również: Wypowiedzenie – pracownik idzie do sądu 

Stan faktyczny

W jednym ze stanów faktycznych, sprawca prowadzący działalność gospodarczą zatrudniał w swojej firmie pracowników na umowę zlecenie i nie odprowadzał należnych składek na ubezpieczenie społeczne. Sprawa wydała się po tym, jak jedna z pracownic doznała krwotoku do pnia mózgu, a szef firmy – zamiast wezwać pogotowie – postanowił przetransportować osobiście pracownicę w stanie bezpośredniego zagrożenia życia z pokoju, w którym się znajdowała do samochodu, którym następnie przewiózł ją do innej miejscowości. Sąd uznał, że pracodawca nie udzielił pomocy swojej pracownicy, która ze względu na występujący u niej krwotok do pnia mózgu w położeniu grożącym bezpośrednim narażeniem na niebezpieczeństwo życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, mógł jej tej pomocy udzielić, bez narażenia siebie i innych osób na niebezpieczeństwo, jednak nie zapewnił jej niezwłocznie pomocy medycznej instytucji lub osób do tego powołanych, a nadto umieszczając kobietę własnoręcznie w samochodzie i przewożąc – jeszcze bardziej pogorszył sprawę. Sąd uznał, że oskarżony przedsiębiorca dopuścił się zarzucanych mu czynów z art. 219 kk (nieodprowadzanie składek na ubezpieczeni społeczne), art. 162 § 1 kk (nieudzielenie pomocy) i art. 160 kk (narażenie człowieka na niebezpieczeństwo) w zw. z art. 11 § 2 kk (zbieg przepisów ustawy) uznając jednocześnie, że wina oskarżonego i stopień społecznej szkodliwości czynów są znaczne.

Warto pamiętać

Trudna sytuacja finansowa nie jest żadnym usprawiedliwieniem dla pracodawcy, który zaniechał obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z orzecznictwem, trudna sytuacja finansowa pracodawcy nie uzasadnia i nie usprawiedliwia działań niezgodnych z obowiązującym prawem.

Jeżeli pracodawca składki pobierał, ale ich nie odprowadzał, to odpowiada również za przywłaszczenie sobie powierzonej mu rzeczy ruchomej na podstawie art. 284 § 2 Kodeksu karnego i podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Radca prawny; przygotowuje sie do pracy doktorskiej za zakresu mobbingu. Praktyk i specjalista w zakresie przeciwdziałania mobbingowi, którego sama doświadczyła. Prowadzi szkolenia i wdraża skuteczną politykę antymobbingową u pracodawców. Udziela również wsparcia merytorycznego i psychicznego zarówno pracownikom, jak i pracodawcom oskarżanym o mobbing. Prowadzi kampanię uświadamiającą i popularyzujacą politykę antymobbingową. Skuteczna w działaniu. Wygrała wszystkie postępownia przeciwko swoim prześladowcom. Specjalnie dla czytelników Briefu dzieli się swoim doświadczeniem zawodowym i praktyczną wiedzą na ten temat.

Joanna Koczaj-Dyrda