...

BRIEF dociera do polskich firm i ich pracowników – do wszystkich tych, którzy poszukują inspiracji w biznesie i oczekują informacji o ludziach, trendach i ideach.

Skontaktuj się z nami

Co przyniesie przyszłość na rynku biurowym? Trends radar Cushman & Wakefield vol. 3 [RAPORT]

rynek nieruchomosci biurowych

Kluczowy wpływ na zdefiniowanie dalszego kierunku rozwoju rynku biurowego będzie miało tempo szczepień i rozwój pandemii. Nie sposób jednoznacznie określić, kiedy oraz w jakim wymiarze wrócimy do biur, jednak już dzisiaj obserwujemy ewolucję potrzeb najemców. Jakich biur będą poszukiwać najemcy? Oto cztery trendy na rynku biurowym według Cushman & Wakefield.

Trend 1: Elastyczność

Do czasu ustabilizowania sytuacji epidemicznej dominującą potrzebą uczestników rynku pozostanie elastyczność umożliwiająca szybkie reagowanie na przyszłe zmiany oraz dostosowanie działalności do nowo budowanych strategii – mówi Paulina Misiak, Partner, Office Agency, Cushman & Wakefield. Według ekspertów elastyczność będzie dla większości najemców kluczowym czynnikiem przy podejmowaniu decyzji o najmie powierzchni. Ten trend będzie przejawiać się rosnącą presją na skrócenie okresu najmu, możliwością zrezygnowania z części powierzchni czy możliwością alokowania zachęt finansowych.

Trend 2: Powierzchnie Flex

Jednym z elementów, dających większą elastyczność najemcom w budynkach, mogą być powierzchnie typu flex, które właściciel może traktować jako bezpieczny bufor dla firm szukających możliwości ograniczenia kosztów najmu biura. Dużym zainteresowaniem firm będą cieszyć się powierzchnie oferowane jako produkt serwisowany, pozwalający zaspokoić krótkoterminowe potrzeby dotyczące zwiększenia zajmowanej przestrzeni.

Trend 3: Model hybrydowy

Praca zdalna w 100% w nowej rzeczywistości będzie rzadkością, natomiast coraz większym zainteresowaniem po wygaszeniu pandemii będzie cieszyć się praca w modelu hybrydowym, który łączy w różnym stopniu pracę w standardowym biurze z pracą w biurze elastycznym oraz pracę zdalną. Pojęcie środowiska pracy przestało być ograniczone do powierzchni biurowych – dla firm pracujących zdalnie środowisko pracy z konieczności przeniosło się do sieci oraz domów. Przedłużająca się konieczność pracy zdalnej w wielu organizacjach utrwala rozwiązanie tymczasowe jako docelowe. Jeszcze przed pandemią wiele organizacji rozpatrywało wariant pracy zdalnej 1-2 dni w tygodniu jako docelowe założenie elastycznego modelu pracy – Covid-19 jedynie przyśpieszył te zmiany i zwiększył ich zasięg – komentuje Paulina Misiak.

Trend 4: Podnajmy

W ostatnich 12 miesiącach jednym z częstszych sposobów szukania oszczędności przez najemców było oferowanie powierzchni w formie podnajmu. Pomimo rosnącej ilości powierzchni oferowanej w tej formule na rynku biurowym, popyt na nie jest relatywnie niski, a duża konkurencja w postaci biur elastycznych utrudnia pozyskanie najemców. W najbliższych miesiącach będziemy mogli obserwować ograniczenie liczby nowych ofert podnajmu na rynku oraz zdejmowanie z rynku ofert, które nie znalazły podnajemcy.

POBIERZ PEŁEN RAPORT


Źródło: Cushman & Wakefield

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

„Office to go” i elastyczne rozwiązania. Tak zmienia się rynek biurowy

Office to go

Miniony rok wywrócił do góry nogami niemal każdy aspekt naszego życia. Ogromne zmiany można także zaobserwować na rynku biurowym. Z badań wynika że powierzchnia elastycznych przestrzeni biurowych w Polsce, Czechach, Rumunii i na Węgrzech wzrosła dziesięciokrotnie, a potrzeby w zakresie miejsc pracy są teraz zupełnie inne niż dotychczas. Wszystko to sprawia, że niebawem, niemal na każdym rogu powinny znajdować przestrzenie “office to go” – możemy przeczytać w najnowszym raporcie firmy New Work.

Pandemia COVID-19 znacząco zmieniła rynek powierzchni biurowych. Przestrzenie jakie do tej pory znaliśmy, straciły na znaczeniu. Teraz potrzebujemy nie tylko wygodnego miejsca do pracy, ale także kompleksowej i elastycznej usługi. Globalnym trendem, w który wiele firm już zaczęło inwestować, stał się koncept „office to go”.

Wszyscy oczekujemy przecież szybkiego oraz łatwego dostępu do miejsca pracy, a także wygodnej i profesjonalnej przestrzeni. Szwajcarskie koleje już dostrzegły potencjał w tego typu rozwiązaniach, tworząc elastyczne powierzchnie biurowe na dworcach. Sieć hoteli Accor otwiera z kolei biura w niektórych ze swoich hoteli.

Według najnowszego raportu McKinsey „Przyszłość pracy po COVID-19”, 25 proc. wszystkich miejsc pracy i nawet do 70 proc. stanowisk komputerowych kwalifikuje się do pracy w trybie rotacyjnym oraz modelu home office. To sprawia, że w głównych siedzibach firm potrzebne jest około 30 proc. powierzchni biurowej mniej. zauważalnie zwiększa się znaczenie elastycznej przestrzeni w wielu lokalizacjach. Idąc dalej, firmy będą musiały dostosować się do zasad pracy zdalnej i bardziej elastycznych modeli, które pozwolą pracownikom wybrać dogodne dla nich miejsce pracy.

Hubert Abt, CEO firmy New Work, jednego z największych operatorów elastycznych powierzchni biurowych w Europie Środkowo-Wschodniej, autor najnowszego raportu rynkowego „Flex Solutions after COVID-19

Elastyczne rozwiązania zapewniają lepszą życiową równowagę

Czego w tej nowej rzeczywistości oczekują ludzie? Gotowych do pracy, dostępnych ogólnodostępnych biur w każdym zakątku miasta. Będzie to miało również niemały wpływ na życie społeczne. Korzystanie z tego typu rozwiązań pozwala na zapewnienie jeszcze lepszej równowagi między życiem zawodowym i prywatnym – nie poświęcamy wówczas dużo czasu na dotarcie z domu do biura. Znacznie zmniejsza się także nasz ślad węglowy.

Zarówno pracownicy, jak i firmy przewartościowały prawie wszystkie dotychczas przyjęte założenia. Czas dojazdu do pracy, a także aspekty ekologii, elastyczności i umiejętności działania oraz zarządzania zespołem w wirtualnym świecie, stały się jeszcze ważniejsze niż dotychczas.

Hubert Abt, CEO firmy New Work

Raport rynkowy biur
Źródło: New Work

 

Biura jako miejsce spotkań towarzyskich i pracy zespołowej przenosi się do przestrzeni wirtualnych. Firmy dostosowują swoją kulturę organizacyjną do nowej rzeczywistości. Są zmuszeni zarządzać zespołami online, jednocześnie utrzymywać bliski kontakt z każdym pracownikiem. Centralne zlecenie działań, pozwala na organizację spotkań online w miejscach innych, niż główna siedziba firmy. Wszystko to sprawia, że struktury organizacyjne i modele zarządzania nieustannie zmieniają się, dostosowując do nowych warunków i potrzeb pracowników.

Największe wyzwanie? Cyfryzacja biznesu

Przed pandemią aż 85 proc. przychodów operatora nieruchomości pochodziło z powierzchni biurowej, a 15 proc z usług. Jak jest teraz? Już tylko 60 proc. przychodów pochodzi z wynajmu biur i ich powierzchni, a 40 proc. z usług..

Według analiz i prognoz firmy New Work, przychody z najmu powierzchni biurowej wkrótce spadną nawet do 40 proc. Potrzeby i zachowania najemców gwałtownie się zmieniły. Firmy, poza głównymi siedzibami, stawiają na większą liczbę rozproszonych lokalizacji, z których mogą korzystać pracownicy i partnerzy biznesowi. Ważne jest, by unikać niepotrzebnych podróży, dodatkowego kontaktu z przypadkowymi osobami oraz wizyt w mało zaufanych miejscach.

Rozwiązania cyfrowe pozwalają na pracę w dowolnym miejscu i czasie. Jestem przekonany, że upowszechnią się w niemal każdym sektorze biznesowym. Oferty członkowskie w połączeniu z aplikacjami najemców staną się standardem. Wiele lokalizacji biurowych korzystających z cyfrowej przepustki dla najemców i pracowników, to najnowocześniejsze rozwiązania, które rosną w siłę. Takie zdigitalizowane biura wyznaczają nowe standardy.

Hubert Abt, CEO firmy New Work,

Z raportu firmy New Work wynika również, że sam najem zostanie zastąpiony umowami o świadczenie usług i członkostwa, a kompleksową obsługą i rezerwacjami zajmie się przeznaczona temu aplikacja. Korzystając z prostych rozwiązań cyfrowych, użytkownicy będą mieli łatwy dostęp do wszystkich usług biurowych, takich jak rezerwacja miejsca do pracy, sali konferencyjnej czy usług dodatkowych, w tym wsparcia IT. Tego typu aplikacje będą również wykorzystywane jako platformy społecznościowe komunikujące społeczność danej firmy czy budynku.

Elastyczna przestrzeń biurowa cenna jak nigdy dotąd

Oblicze biura, jakie znamy, całkowicie się zmieniło. Teraz coraz częściej jest to elastyczna przestrzeń, którą klienci chcą wynająć w zależności od swoich możliwości i potrzeb. Jeszcze 10 lat temu taka powierzchnia na rynku polskim, czeskim, rumuńskim i węgierskim wynosiła łącznie 42 000 metrów kwadratowych. W 2020 roku liczba ta wzrosła do 482 000 metrów kwadratowych (według raportu JLL FlexOffice „FLEXcellent”).

Raport rynkowy New Work
Źródło: New Work

Ta gigantyczna różnica pokazuje, że rynek oczekuje właśnie elastycznych rozwiązań biznesowych. Ma to jeszcze większe znaczenie w dobie pandemii, gdy każde wyjście z domu wiąże się z ograniczeniami. Branża elastycznych powierzchni biurowych rośnie średnio o 30 proc. rocznie, jednak nieustannie rosnące zapotrzebowanie na to rozwiązanie znacznie przyspieszy tempo.

Mark Dixon, dyrektor generalny IWG, największego na świecie operatora powierzchni elastycznej, przewiduje, że 70 proc. wszystkich nowych umów najmu będzie miało charakter elastyczny. Zapotrzebowanie na przestrzeń dopasowywaną do możliwości i potrzeb firm wkrótce wzrośnie dziesięciokrotnie w stosunku do powierzchni dostępnej w rzeczywistości. Jest to wynikiem nadchodzącej recesji, podczas której klienci potrzebują elastycznych warunków i rozwiązań “office to go”, ze względu na ograniczone wydatki inwestycyjne.


Źródło: New Work

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Wysoka aktywność deweloperów w 2020 roku

Biurowce

Pomimo swojego niepowtarzalnego charakteru 2020 rok przyniósł Warszawie dwukrotnie więcej nowych biur niż rok poprzedni. Dzięki dużej aktywności deweloperów w największych miastach w Polsce jest już łącznie ponad 12 mln mkw. powierzchni biurowych. W tym roku liderzy rynku deweloperskiego zapowiadają ukończenie kolejnych, dużych inwestycji. Plany firm, realizujących projekty biurowe w całym kraju dotyczą oddania nawet 800 tys. mkw. nowych powierzchni.

Pandemia nie zatrzymała rynku biurowego

Z analiz firmy Walter Herz wynika, że w 2020 roku na główne rynki w Polsce weszło 680 tys. mkw. biur. Wśród wiodących deweloperów wyróżniała się firma Echo Investment, dzięki której rynek zyskał 108 tys. mkw. nowoczesnej powierzchni, Skanska oddała w minionym roku 85 tys. mkw. biur, Ghelamco – 75 tys. mkw., HB Reavis – 65 tys. mkw., a Golub Gethouse – 48 tys. mkw. Na odnotowanie zasługuje fakt, że trzej ostatni z wymienionych deweloperów dostarczyli powierzchnie w ramach pojedynczych, wielkoskalowych projektów. Echo i Skanska natomiast oddały budynki zlokalizowane w różnych miastach w Polsce.

Biura Wysoka aktywność deweloperów w 2020 roku

W skali kraju w budowie pozostaje ponad 1,2 mln mkw. biur, które będą sukcesywnie oddawane w najbliższych latach.

Intensywna działalność inwestorów świadczy o zapotrzebowaniu na nowoczesne powierzchnie biurowe we wszystkich głównych miastach w Polsce. Duża ilość obiektów w budowie zabezpiecza stabilny rozwój rynku oraz dostęp do wysokiej klasy powierzchni na zadawalającym poziomie. W największych ośrodkach w kraju wiele realizowanych projektów mieści się w pobliżu ścisłego centrum miasta, co dowodzi, że te rejony szczególnie zyskują na popularności.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz

Firmy wstrzymują się natomiast jeszcze z podejmowaniem zdecydowanych kroków związanych z wynajmem w oczekiwaniu na zakończenie blokady lockdownowej. Prawdopodobnie wiosną będziemy mogli już obserwować, jak duży realny wpływ na zapotrzebowanie na powierzchnię na rynku biurowym będzie miała praca zdalna.

 Bartłomiej Zagrodnik, Managing Partner/CEO w Walter Herz

Aktywność deweloperów

Warszawa

Zasoby naszego, największego rynku biurowego zbliżają się do poziomu 6 mln mkw. powierzchni. Dane Walter Herz wskazują, że w 2020 roku w Warszawie oddanych zostało 335 tys. mkw. nowych biur, podczas gdy w 2019 roku niewiele ponad 160 tys. mkw. powierzchni. Do ukończonych projektów należał m.in. wysokościowiec Mennica Legacy Tower, dwa budynki w kompleksie Varso Place, The Warsaw HUB, Chmielna 89, budynek A w kompleksie Lixa oraz dwa biurowce w inwestycji Browary Warszawskie – Biura przy Willi i Biura przy Warzelni. W budowie pozostaje 550 tys. mkw. biur, a rok wcześniej było ich w realizacji o 300 tys. mkw. więcej. Jeśli projekty będą oddawane w zapowiadanych terminach pozwoli to warszawskiemu rynkowi biurowemu płynnie przekroczyć w tym roku kolejny próg podażowy.

W bieżącym roku w Warszawie planowane jest zakończenie budowy m.in. inwestycji Warsaw Unit należącej do firmy Ghelamco, Fabryki Norblina realizowanej przez Grupę Capital Park, a także biurowca Generation Park Y budowanego przez Skanska. Pozwolenie na użytkowanie właśnie otrzymał Skyliner firmy Karimpol, który przyniósł 45 tys. mkw. powierzchni. Jeśli zapowiedzi deweloperów sprawdzą się, tegoroczna nowa podaż przewyższy wynik uzyskany w Warszawie w roku ubiegłym.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz

Na rynku warszawskim na najemców czeka dziś prawie 600 tys. mkw. powierzchni, to około 10 proc. wszystkich biur. Jak obliczają analitycy Walter Herz, podobną wartość osiągnął w ubiegłym roku w stolicy wolumen wynajmu. Ponad 600 tys. mkw. powierzchni, które trafiły do najemców oznacza, że 2020 roku popyt na warszawskie biura obniżył się o jedną trzecią w porównaniu z rokiem 2019, który z 880 tys. mkw. wolumenem najmu był dla Warszawy rekordowy.

Kraków

W 2020 roku zasoby biurowe rynku krakowskiego, który plasuje się na drugiej pozycji w kraju, przekroczyły 1,5 mln mkw. powierzchni. Przyczyniło się to tego zakończenie budowy między innymi kompleksu Unity Centre, High5ive 4, Fabryczna Office Park, DOT Office L1, czy Wadowicka 3 B. Ogół ukończonych budynków przyniósł miastu 129 tys. mkw. powierzchni biurowych.

Deweloperzy wyraźnie nadal stawiają na Kraków. W budowie na krakowskim rynku znajduje się ponad 150 tys. mkw. biur. Powstaje projekt Ocean Office Park, pierwsze budynki w kompleksie The Park, czy finalny biurowiec w inwestycji High5ive. Niebawem możemy spodziewać się w stolicy Małopolski startu kolejnych, wielkoskalowych przedsięwzięć.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz

Trójmiasto

W Trójmieście w budowie pozostaje 165 tys. mkw. powierzchni, z czego duża część nowych biur zlokalizowana jest w Gdyni. Oddanie projektów będących w końcowej fazie realizacji pozwoli trójmiejskiemu rynkowi biurowemu do końca 2021 roku przejść próg 1 mln mkw. powierzchni. W minionym roku na terenie Trójmiasta oddanych zostało 60 tys. mkw. biur, między innymi w budynkach Olivia Prime B oraz Wave A. Do realizowanych w regionie inwestycji należą 3T Office Park, K2 Kielecka, Gato, Format, czy Palio.

Poznań

2020 rok w kontekście nowych projektów biurowych w Poznaniu przebiegł spokojnie. Do użytku został oddany jeden projekt – Giant Office oferujący ponad 15 tys. mkw. powierzchni najmu.

Wśród inwestycji będących obecnie w budowie, wyróżnia się budynek D w kompleksie Nowy Rynek realizowanym przez Skanska oraz Andersia Silver, który w 2023 roku stanie się najwyższym budynkiem w mieście. Aktualnie w Poznaniu powstaje 81 tys. mkw. powierzchni biurowych.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz


Źródło:  Walter Herz 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Praca zdalna zmieniła rynek powierzchni biurowych

Adam Bialas rynek nieruchomosci biurowych

Obecnie łączna powierzchnia biur w Polsce wynosi od 11 do 19 mln metrów kw. – w zależności od obliczeń. Oznacza to, że od początku pandemii COVID-19 podaż dostępnej powierzchni biurowej do wynajęcia „od zaraz” zwiększyła się o 300.000 metrów kw. Prewencja oraz bezpieczeństwo zdrowotne w biurach stały się jedną z głównych funkcji w projektowaniu i zarządzaniu nieruchomościami, a dystans społeczny stał się jednym z najważniejszych kryteriów.

Warszawski biurowiec
fot. Marcin Gregorczuk

Już co trzeci pracodawca deklaruje zamiar przejścia na pracę zdalną, a ponad połowa organizacji rozważa utworzenie w przyszłości rozproszonych zespołów. Wzrasta również zainteresowanie hybrydowym modelem najmu, polegającym na połączeniu tradycyjnego biura z przestrzenią coworkingową. Wszystko to powoduje, że część najemców nie potrzebuje już tak dużej przestrzeni i decyduje się na podnajem dotychczasowego biura lub jego części, renegocjacje warunków lub nawet rezygnację z posiadania większej liczby placówek i wypowiadanie umów najmu – co potwierdzają badania Hays Poland. Pamiętajmy również, że nowoczesne biura pełnią także funkcję wzmacniającą więzi społecznie oraz miejsca powiązanych usług serwisowych (od centrum fitness, przez restauracje do usług handlowych).

 

W kolejnych tygodniach niewątpliwe czeka nas duży wzrost zachorowań i związanych z tym problemów. Jednak po tym kryzysowym okresie powinniśmy rozpocząć powrót do normalności. Wg różnych ekspertyz i zmieniających się czynników mający znaczący wpływ na przebieg pandemii, ten proces przypadnie na okres przełomu roku (optymistycznie koniec grudnia). Branża obawia się nie tylko negatywnych skutków drugiej fali COVID-19, ale i  planowanych pod egidą resortu finansów kontrowersyjnych zmiany w podatku CIT mających wejść w życie już na początku 2021 r. Grożą one poważnymi reperkusjami na rynku nieruchomości komercyjnych w Polsce. Ostrej krytyki proponowanym zapisom nie szczędzi też prof. Bogumił Brzeziński z Katedry Prawa Finansów Publicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Proponowane rozwiązania byłyby drugim uderzeniem w branżę i tak osłabioną skutkami pandemii.

Warszawa nocaW III kwartale tego roku na stołeczny rynek dostarczono około 131,5 tys. mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej w sześciu projektach. Na koniec września wskaźnik pustostanów w Warszawie osiągnął wartość 9,6 proc. co oznacza wzrost o 1,7 p.p. w porównaniu z poprzednim kwartałem i wzrost o 1,4 p.p. w odniesieniu do porównywalnego okresu 2019 roku – podaje Polska Izba Nieruchomości Komercyjnych (PINK). Na koniec września 2020 roku zasoby nowoczesnej powierzchni biurowej w Warszawie wyniosły około 5 822 400 mkw.

Palac Kultury i Nauki w Warszawie
fot. Marcin Gregorczuk

Swoją pozycję na rynku umacniają też projekty wielofunkcyjne. W III kwartale zostało otwartych sześć inwestycji, największy to nowy obiekt Ghelamco – The Warsaw HUB, oferujący 4 800 m² powierzchni handlowej. Projekt o łącznej powierzchni użytkowej 113 000 m² z dominującym komponentem biurowym wkrótce powita również pierwszych gości w dwóch nowych hotelach.

Aby sprawdzić, jak branża nieruchomości komercyjnych jest przygotowana pracy w nadzwyczajnych warunkach, w dniach 28 – 30 października REDD Real Estate Digital Data przeprowadził badanie wśród właścicieli i zarządców ponad 200 obiektów biurowych w Polsce i zapytał o procedury sanitarne i zasady bezpieczeństwa wprowadzone w budynkach w okresie pandemii COVID-19.

 

Odpowiedzi uczestników badania wskazują na zdecydowane reakcje w odpowiedzi na zagrożenie epidemiologiczne:

Obecne trendy na rynku biur:

  • powrót do przestrzeni gabinetowej, koniec dekady „open space” ,
  • wzrost znaczenia bezpieczeństwa sanitarnego i zwiększenia powierzchni przewidzianej na stanowisko pracy i innowacyjne technologie,
  • optymalizacja i szukanie oszczędności,
  • deweloperzy komercyjni, którzy nie byli dotąd aktywni w obszarze rynku pierwotnego,  poważnie myślą o wejściu w ten obszar nieruchomości,
  • elastyczne umowy na krótsze okresy i renegocjacja dotychczasowych warunków,
  • w dłuższym czasie zyskuje coworking i huby oferujące różnorodne aktywności życiowe w elastycznych formach, choć w pierwszej fali konsekwencje zmian spowodowanych pandemią najszybciej odczują operatorzy coworkingowi, którzy bazują na krótkich umowach najmu,
  • migracja części najemców z droższych do tańszych lokalizacji, zyskują parki biurowe na obrzeżach miast. Zmieniający się rynek pracy w wielu sektorach spowodował spadek popytu na  prestiżowe budynki w topowych lokalizacjach,
  • przenoszenie część etatów na home office i tworzenie w biurze miejsc typu hot-desk.

Biura nadal będą kluczowe dla prowadzenia biznesu

wysoki biurowiec Warszawa
fot. Marcin Gregorczuk

Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce wróci do poziomu inwestycji sprzed pandemii za 1,5 roku tj. o ok. 6 miesięcy wcześniej niż inne rynki w Europie – wynika z raportu CBRE „Real Estate Market Mid-Year Outlook 2020”. Jednak wielu ekspertów uważa, tą prognozę za zbyt optymistyczną i twierdzą, iż zauważalny będzie znaczący spadek cen ze względu na upowszechnienie pracy zdalnej i zamknięcie inwestycji otwartych przed pandemią. Z pewnością wiele  zmiennych oraz czas zweryfikują oczekiwania, jak to zwykle bywa w czasach recesji. Eksperci Savillsa zauważają, że odbicie gospodarki i powrót firm do pracy w biurach – co już obserwujemy – dodatkowo połączone z większą ostrożnością deweloperów do rozpoczynania nowych inwestycji, za dwa – trzy lata mogą spowodować kolejną lukę podażową, jaką mieliśmy już w Warszawie w 2018 i 2019 r.

Drastyczna zmiana prowadzenia warunków biznesu spowodowała pojawienie się różnych reakcji i nowych modeli dostosowania do nowej sytuacji na rynku nieruchomości komercyjnych. Zauważalny jest wzrost popytu na podnajmy i umowy krótkoterminowe, co wymaga większej elastyczności od właścicieli budynków. Praca zdalna stała się już naturalną częścią polskiego rynku pracy. Wiele firm wprowadziło rotacyjny tryb pracy np. 2 dni w biurze, a 3 zdalnie.

dwoch mezczyzn pracuje zdalnieKoronawirus przyspieszył również transformację cyfrową, np. wzrost znaczenia pracy zdalnej, ale zarówno digitalizację nieruchomości, jak i innych procesów biznesowych oraz zarządczych. Procesy pracy zdalnej to najistotniejszy czynnik, który wpłynął na wyznaczenie nowych potrzeb konsumenckich widocznych nie tylko w sektorze komercyjnym, ale także na pierwotnym i wtórnym rynku mieszkaniowym. Czas „narodowej kwarantanny” wpłynął na wzrost popytu na domy i duże mieszkania w zielonych rejonach miast oddalonych od centrum. Będące w trakcie budowy biurowce zostaną dokończone, ale inwestorzy analizują nowe przeznaczenie planowanych do budowy jednostek w budynki mieszkaniowe. 

Pandemia zmieniła rynek wynajmu powierzchni biurowych

Zwolnienia oraz praca zdalna, która na pewno się utrzyma, w jakimś zakresie powodują, że część wynajętej powierzchni biurowej stoi pusta, a niepotrzebne już metraże firmy próbują podnajmować. Mniej chętnie wybierane będą przestrzenie typu „open space”. Wiele spółek z pewnością powróci do układu gabinetowego. Zamknięte ścianami pomieszczenia są bezpieczniejsze. Zwiększy się też średnia powierzchnia przypadająca na jednego pracownika. Dziś jest to 7 mkw., a może być 10 – 15 mkw. Pamiętajmy jednak, że praca zdalna jest mało efektywna. Biznes umie liczyć koszty i bez presji pandemii, gdyby było to opłacalne i możliwe, przeniósłby się do pracy online, eliminując koszty najmu przestrzeni biurowej. Jest to jednak niemożliwe właśnie z powodów społecznych, efektywnościowych i psychologicznych. Dlatego obecna sytuacja dużego wzrostu pracy zdalnej jest generalnie jedynie rozwiązaniem zastępczym na czas kryzysu. 

Polski rynek nieruchomości komercyjnych rozwija się bardzo dynamicznie i tym samym staje się coraz bardziej atrakcyjny dla inwestorów. Badania Innogy pokazują, że w 2019 roku Polska znalazła się na 7. miejscu wśród krajów europejskich pod względem liczby zaplanowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Obroty na europejskim rynku nieruchomości komercyjnych w 2019 r. osiągnęły 275 mld EUR, co stanowi spadek o 2 proc. r/r. Z kolei obroty polskimi aktywami inwestycyjnymi osiągnęły wartość 7,7 mld EUR, co stanowi wzrost o 6 proc. r/r. 

Według danych Polskiego Stowarzyszenia Budownictwa Ekologicznego Polska jest liderem Europy Środkowo-Wschodniej pod względem liczby certyfikowanych budynków

rower veturilo

Sharing economy, czyli ekonomia współdzielenia, to trend i jednocześnie wyzwanie, przed którym stoi cała branża nieruchomości. Wyraźnie obserwujemy go na rynku powierzchni biurowych, gdzie przestrzenie coworkingowe stają się szczególnie atrakcyjne i przyciągają uwagę zarówno inwestorów, jak i najemców. Klienci coraz częściej poszukują większej elastyczności, wygody i przyjemności z interakcji z innymi. Biuro przestaje być tylko miejscem pracy, a staje się usługą, płaszczyzną, w której wzmacnia się więzi społeczne, wymienia się wiedzą i umiejętnościami.

biurowce w Warszawie
fot. Marcin Gregorczuk

Przestrzenie coworkingowe zyskują na wartości w dobie kryzysu gospodarczego związanego z wybuchem epidemii koronawirusa. Decydując się na taki model, nie trzeba wiązać się długimi umowami, a powierzchnię biurową można szybko dostosować do zmieniających się potrzeb firmy. Co więcej, biura coraz bardziej wzmacniają trend do zacierania granic między rolami zawodowymi, a prywatnymi użytkowników. Dostarczając ułatwienia „human centric” i wspierając pracowników w ich prywatnym życiu (przedszkola firmowe, wydarzenia kulturalne w budynku „po pracy” czy też mobilne kioski medyczne), biura stają się nowymi ośrodkami życia społecznego. Coraz większą popularnością cieszą się projekty typu mixed-use, łączące w sobie funkcje mieszkaniowe, hotelowe, biurowe oraz handlowo-usługowe. Wszystko po to, aby zintegrować wiele aspektów naszego życia, a jednocześnie budować pozytywne skojarzenia z daną przestrzenią.

Nowe zasady gry

Pandemia niewątpliwie zmieniła trendy panujące na rynku biurowym. W krótkim czasie standardem może okazać się zawieranie najmów na 3 lata, a nie jak obecnie na 10, z ewentualną opcją wyjścia lub zmiany w połowie okresu najmu. To z kolei spowoduje, że deweloperzy będą musieli wypracować pewien mechanizm pozwalający im zachować płynność wobec wierzycieli, a jednocześnie pozyskiwać najemców. Wynajmujący mogą również dążyć do precyzyjnego określenia definicji siły wyższej w umowie najmu, jeżeli wcześniej tego nie zrobili. Część z nowo powstających biurowców ma już komplet najemców. Biorąc pod uwagę obiekty budowane w Warszawie, już ponad 60 proc. powierzchni jest zabezpieczona umowami „przednajmu” czy listami intencyjnymi.

szklany biurowiec Warszawa
fot. Marcin Gregorczuk

Najnowsze technologie, umożliwią bezpieczny powrót do biur. – Przebywanie w biurze jest ważne dla zdrowia psychicznego – twierdzi Jeroen van der Toolen, dyrektor zarządzający Ghelamco, jeden z założycieli Fundacji Digital Poland. Brakuje skutecznej metody komunikacji z użytkownikami obiektów w tym kryzysowym czasie. Osiem największych organizacji w Polsce stworzyło wspólną listę propozycji zmian obecnego podejścia do cyfryzacji oraz niezbędnych działań inwestycyjnych w ramach akcji ,,Czas na cyfrową gospodarkę”. W apelu znalazła się m.in. propozycja wykorzystania aplikacji, które pomogą przemieszczać się pracownikom po biurze w trakcie pandemii. 

W miastach regionalnych nie uwidocznił się ogólno-rynkowy trend w zmianach stawek czynszowych. Nieznaczny spadek poziomu czynszu w najatrakcyjniejszych budynkach odnotowano w Katowicach oraz Łodzi, gdzie wynosi on obecnie odpowiednio EUR 13,8/ mkw. i EUR 13,3/ mkw. W części miast zauważono bardziej elastyczne podejście wynajmujących, w szczególności w przypadku projektów, które właśnie zostały lub mają zostać dostarczone na rynek w najbliższym czasie, a nie mają osiągniętego założonego poziomu komercjalizacji, co może skutkować spadkiem poziomu czynszu efektywnego. Najwyższe są czynsze dla najlepszych nieruchomości w centrum Warszawy i wynoszą 18-24 euro za m kw. miesięcznie. Poza centrum jest to ok. 16 euro za mkw. Wiele firm renegocjuje umowy i płaci niższy czynsz w swoich biurach, ale o rzeczywistej reakcji cenowej będziemy jednak mogli mówić za kilka miesięcy – spadki mogą sięgnąć 10%-15%.

Model pracy zdalnej wpływa na rynek wynajmu powierzchni biurowych

biura Warszawa
fot. Marcin Gregorczuk

Najnowszy raporty innogy Polska S.A. (firmy należącej do czołówki największych firm energetycznych w Europie) pt.: „Kierunki rozwoju rynku nieruchomości komercyjnych w Polsce” informuje, że związana z  pandemią w pierwszym półroczu spowodowała wzrost odsetek pustostanów do 10,2% ( z 7,9%), czyli o 2,3 pkt. proc. 

Polski rynek nieruchomości komercyjnych rozwija się bardzo dynamicznie i tym samym staje się coraz bardziej atrakcyjny dla inwestorów. Badania Innogy pokazują, że w 2019 roku Polska znalazła się na 7. miejscu wśród krajów europejskich pod względem liczby zaplanowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Obroty na europejskim rynku nieruchomości komercyjnych w 2019 r. osiągnęły 275 mld EUR, co stanowi spadek o 2 proc. r/r. Z kolei obroty polskimi aktywami inwestycyjnymi osiągnęły wartość 7,7 mld EUR, co stanowi wzrost o 6 proc. r/r. 

Myśląc o przyszłości

Pandemia doprowadziła do krótkoterminowego spadku popytu i wzrostu poziomu pustostanów. W transakcjach dotyczących powierzchni powyżej 5,000 mkw. widoczne są oczekiwania firm co do gwarancji elastyczności najmu, zarówno pod kątem ekspansji, jak i redukcji zajmowanej powierzchni. Niemniej jednak takie zapisy w umowach nie są nowością – istniały już dużo wcześniej, przed pojawieniem się wirusa. Ponadto, niemal połowa wolumenu powierzchni w budowie planowanego do oddania w tym roku jest już wynajęta, dlatego wskaźnik pustostanów nie powinien znacząco wzrosnąć. Prognozuje się, że nie przekroczy 12%. Firmy, które mogą sobie na to pozwolić, odkładają w czasie decyzje co do finalizacji najmu lub decydują się na rozwiązania hybrydowe.

W II kwartale 2020 roku na stołeczny rynek dostarczono około 100,1 tys. m2 nowoczesnej powierzchni biurowej w czterech projektach. Popyt w tym czasie osiągnął prawie 334,8 tys. m2, w tym szczególnie wysoką aktywność najemców zaobserwowano w II kw. tego roku — ponad 195,9 tys. m2 wynajętej powierzchni biurowej. Na koniec II kwartału br. w Warszawie wskaźnik pustostanów osiągnął wartość 7,9 proc. (wzrost o 0,4 pkt proc. w porównaniu z poprzednim kwartałem i spadek o 0,6 pkt proc. w odniesieniu do porównywalnego okresu w 2019 roku). Dostępność powierzchni biurowej wynosiła prawie 448 tys. m2. W strefach centralnych współczynnik pustostanów wyniósł 5 proc., poza centrum miasta sięgnął 9,8 proc. W czerwcu PZU podpisało ze Skanską umowę najmu powierzchni na 10 lat za 800 mln zł.

Natomiast, jak dowiadujemy się z raportu CBRE Research Gateway: „Rynek powierzchni biurowych w miastach regionalnych” – w drugim kwartale roku odnotowano wzrost pustostanu o niemal 54 tys. mkw. CBRE to największa na świecie firma doradcza i inwestycyjna działająca w sektorze nieruchomości komercyjnych. Spadek stopy pustostanu nastąpił jedynie we Wrocławiu, Katowicach i Szczecinie. Największy wzrost poziomu pustostanu odnotowano w Lublinie (2,8 p.p.) oraz Trójmieście (2 p.p.), które mimo to utrzymuje najniższy poziom pustostanu ze wszystkich miast regionalnych.

Warszawa Biurowiec
fot. Marcin Gregorczuk


Pod koniec września b.r. „Łódzka Fuzja” – wielofunkcyjny kwartał miejski realizowany przez Echo Investment – wkroczył w kolejną fazę prac. Na terenie pofabrycznego kompleksu Karola Scheiblera rozpoczęła się budowa dwóch nowych biurowców, które stanowić będą integralną część nowej przestrzeni miejskiej zlokalizowanej w samym sercu Łodzi. Budynki, w których swoją siedzibę będzie miało Fujitsu, zaoferują łącznie 19.900  mkw. powierzchni biurowej, zapewniającej dowolną aranżację przestrzeni dostosowanej do indywidualnych potrzeb i komfortu pracy. Fuzja to projekt miastotwórczy, który nada pofabrycznym terenom nowe funkcje wprowadzając jednocześnie najwyższej klasy przestrzenie biurowo-usługowe.

biurowiec Warszawa
fot. Marcin Gregorczuk

Obecna sytuacja na rodzimym rynku mieszkaniowym sprzyja wzrostowi segmentu najmu instytucjonalnego. Obserwujemy też wzmożone zainteresowanie projektami „ready-for-rent” (budynki mieszkalne na wynajem) jak np. Resi4Rent od Echo Investment. Resi4Rent ma w ofercie już ponad 1,2 tys. mieszkań we Wrocławiu, Łodzi i Warszawie, a dziewięć projektów jest obecnie w budowie lub w fazie zaawansowanego planowania. Docelowo, do 2025 roku firma będzie oferować 10 tys. mieszkań w sześciu największych polskich miastach – w Warszawie, Krakowie, Łodzi, Wrocławiu, Gdańsku i Poznaniu. W związku z dużym zainteresowaniem tym segmentem przez fundusze inwestycyjne oraz sukcesami zrealizowanych projektów – deweloperzy, którzy nie byli dotąd aktywni w obszarze rynku,  poważnie myślą o wejściu w ten obszar nieruchomości. Kryzys z jednej strony spowodował, że banki wprowadziły obostrzenia przy udzielaniu kredytów hipotecznych, wzmacniając tym samym rynek wynajmu. Z drugiej strony większa niepewność związana ze stabilizacją dochodów sprawia, że konsumenci często wolą nie ryzykować zaciągania wieloletnich kredytów hipotecznych i chętnie korzystają z tej opcji. 

Jak szacuje JLL Polska, do 2018 r. co roku zakupy mieszkań przez fundusze nie przekraczały kwoty 150 mln EUR, by w 2019 przekroczyć pułap 250 mln EUR, a licząc razem z transakcjami na rynku domów studenckich – ponad 350 mln EUR.

 

✔️ doświadczony menedżer i lider zespołu, ✔️dyrektor w agencji komunikacji i marketingu, ✔️ ekspert rynku nieruchomości i budownictwa, ✔️ dziennikarz biznesowy, specjalista od "treści" i nowoczesnych mediów, ✔️doradca w wielu obszarach i dużych projektach biznesowych.

Adam Białas

TOP 10 wydarzeń na rynku nieruchomości w 2019 wg ekspertów Colliers International

Warszawa nieruchomości 2019

Końcówka roku to czas podsumowań. Także eksperci Colliers International wybrali 10 wydarzeń, które istotnie wpłynęły na kształt rynku nieruchomości w Polsce w 2019 roku.

1. Inwestycje w aktywa alternatywne

Zamknięto pierwszą transakcję inwestycyjną dotyczącą domów studenckich w Europie Środkowo-Wschodniej. Kajima, instytucjonalny inwestor z Japonii, nabył od Oaktree większościowy pakiet udziałów w Student Depot oferującym 2 000 łóżek w pięciu polskich miastach. Wartość transakcji to za ok. 60 mln euro.

2. Rekordowe transakcje inwestycyjne na warszawskim rynku biurowym

Immofinanz kupił Warsaw Spire A za ok. 386 mln euro, a Mapletree przejął od HB Reavis kompleks West Station za ok. 190 mln euro. Właściciel zmienił także Warsaw Trade Tower, który został sprzedany Globalworth za ok. 133 mln euro. Z kolei Credit Suisse zakupił budynek biurowy Ethos w Warszawie za 115 mln euro.

3. Biurowa granica 11 mln mkw. GLA przekroczona

Na koniec 2019 r. całkowita podaż na 9 głównych rynkach biurowych w Polsce przekroczyła poziom 11 mln mkw. Udział powierzchni biurowej zlokalizowanej w 8 głównych miastach regionalnych: Krakowie, Wrocławiu, Trójmieście, Łodzi, Poznaniu, Górnośląskiej-Zagłębiowskiej Metropolii, Lublinie i Szczecinie niemalże dorównuje całkowitym zasobom nowoczesnej podaży biur w stolicy.

4. Rekordy biurowe w Warszawie

W 2019 roku na warszawskim rynku biurowym padły kolejne rekordy. Odnotowano tu najniższe od 2012 roku pustostany Warszawie – 8.2% oraz największą umowę najmu w historii rynku biurowego w Polsce (przednajem) – mBank wynajął w Mennicy Legacy Tower niemal 46 tys. mkw. Kolejny rok przyniesie także rekordową liczbę ukończonej powierzchni biurowej – 395 tys. mkw.

5. Kraków liderem wśród miast regionalnych

Zainteresowanie najemców krakowskimi powierzchniami biurowymi z rok na rok zaskakuje. Tylko w trzech pierwszych kwartałach wynajęło się tam 234 tys. mkw., czyli 3 razy więcej niż w Trójmieście, kolejnym największym rynku regionalnym pod względem aktywności najemców. Aż 35% wszystkich podpisanych umów stanowiły transakcje przednajmu w budynkach będących w trakcie budowy, a stopa pustostanów od początku roku spadła do poziomu 9.5%. Ponad połowa całkowitego wolumenu najmu przypisywana jest firmom z sektora outsourcingu – BPO, SSC, ITO i R&D.

6. Handlowa granica 12 mln mkw. GLA przekroczona

Dzięki nowo oddanej podaży (ok. 300 tys. mkw. GLA), całkowite zasoby powierzchni w polskich galeriach handlowych przekroczyły granicę 12 mln mkw. Największym projektem oddanym do użytku w 2019 roku była Galeria Młociny w Warszawie (78 tys. mkw.).

7. Aktywność inwestorów i deweloperów w sektorze parków handlowych w małych miastach rośnie

Wzmaga się aktywność inwestorów i deweloperów w średnich oraz małych miastach. Zakup parku handlowego w Łowiczu przez Immofinanz powiększył zasięg konceptów Stop Shop w Polsce. Na rynku pojawił się też nowy gracz – EDS Retail Park, który zapowiedział budowę obiektów poniżej 5 000 mkw. GLA m.in. w Legnicy, Nowym Dworze Mazowieckim, Redzie oraz Lubinie. Firma Trei Real Estate GmbH otworzyła Vendo Park w Pułtusku oraz zabezpieczyła działki pod kolejne projekty m.in. w Kutnie i Kobyłce. Także Saller systematycznie rozbudowuje swoje portfolio.

8. Ponad 18 mln mkw. GLA na rynku magazynowym

Całkowita podaż nowoczesnej powierzchni magazynowej w Polsce przekroczyła poziom 18 mln mkw. W ciągu całego roku zasoby w Polsce zwiększyły się łącznie o ponad 2 mln mkw. nowej powierzchni. Największym rynkiem magazynowym pozostaje niezmiennie Warszawa (4,1 mln mkw.), a za nią plasują się Śląsk (3,3 mln mkw.) oraz region Polski Centralnej (2,9 mln mkw.).

9. Duże otwarcia w sektorze e-commerce

Branża e-commerce w Polsce jeszcze silniej zaznaczyła swoją obecność w Polsce, dzięki ukończeniu kolejnych dużych inwestycji magazynowych. W 2019 r. oddano do użytku 3 obiekty BTS dla firmy Amazon – w Łodzi, Bolesławcu oraz w Gliwicach (łącznie ponad 315 tys. mkw. powierzchni). Działalność rozpoczęło także centrum logistyczne Zalando w Olsztynku k. Olsztyna

10. Deweloperzy magazynowi na zakupach

Deweloperzy zabezpieczają tereny pod kolejne inwestycje. W 2019 r. m.in. firma Hillwood w III kwartale sfinalizowała zakup 13 ha działki w powiecie pruszkowskim, na której powstanie ok. 43 tys. mkw. nowoczesnej powierzchni magazynowej. Również SEGRO planuje swój kolejny park. W tym celu firma kupiła nieruchomość gruntową o powierzchni 17 ha w okolicach Wrocławia.

Powyższe podsumowanie pokazuje, że rok 2019 był czasem rekordów na rynku nieruchomości komercyjnych. Być może także w kolejnym roku odnotowane zostaną historyczne momenty. W 2020 będziemy mieli do czynienia z ogromną falą podaży powierzchni biurowych w Polsce. Szacuje się, że do użytku zostanie oddanych 1,2 mln mkw. biur, o około 0,5 mln więcej niż w tym roku. Bacznie będziemy obserwować także dalszy rozwój parków handlowych w małych i średnich miastach, jak również obiektów typu mixed-use, np. Fabryki Norblina w Warszawie czy Fuzji w Łodzi.

Dominika Jędrak, dyrektor Działu Doradztwa i Badań Rynku w Colliers International

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Łódź jednym z najszybciej rozwijających się miast w kraju

Lokalizacja w sercu Polski, łatwy dostęp do specjalistów, szeroka oferta nowoczesnej powierzchni biurowej oraz przystępne koszty życia sprawiają, że potencjał biznesowy Łodzi rośnie z roku na rok, a region łódzki uznawany jest za jeden z najszybciej rozwijających się w kraju. W ciągu ostatnich lat miasto ewoluowało od ośrodka produkcyjnego do jednego z głównych centrów outsourcingowych i logistycznych w Polsce, co przyciąga nie tylko dużych najemców, deweloperów, ale i inwestorów – wynika z najnowszego raportu „Przyszłość zaczyna się tu… Łódź”, przygotowanego przez Colliers International i Urząd Miasta Łodzi.

Łódź pokazuje, że systematyczne i konsekwentne realizowanie strategii przynosi założone rezultaty. Z jednej strony wdrażane są w życie mniejsze projekty, przy jednoczesnym podejmowaniu i realizowaniu kluczowych dla miasta planów długofalowych. Zmiany są ogromne, wielowymiarowe i dotyczą każdej dziedziny życia. Rozwój gospodarczy, integracja społeczności i przemiany zachodzące w Łodzi wyraźnie wpływają na jakość życia jej mieszkańców, a także na sposób postrzegania miasta przez turystów i potencjalnych inwestorów. 

Ponad 500 tys. mkw. nowoczesnych biur w Łodzi 

Łódzki rynek nowoczesnych powierzchni biurowych liczy już pół miliona metrów kwadratowych i wciąż jest w rozkwicie. Dzięki konsekwentnej realizacji strategii rozwoju, miasto przykuwa uwagę coraz większej liczby deweloperów, jak również najemców z sektora BPO/SSC. Szacuje się, że 40% istniejącej powierzchni biurowej ma mniej niż 5 lat, a powstające inwestycje biurowe odmieniają wygląd centralnych części miasta. Biurowce, zaprojektowane w nowoczesny sposób z uwzględnieniem potrzeb lokalnych społeczności, wpisują się w tkankę miasta i posiadają pełną infrastrukturę – przystanki komunikacji miejskiej, stacje wypożyczania rowerów, usługi medyczne oraz ofertę kulturalno-rozrywkową. Wyjątkową cechą architektury Łodzi jest łączenie nowoczesności z tradycją przemysłową – mówi Marcin Włodarczyk, dyrektor regionalny Colliers International w Łodzi.

Największą inwestycją urbanistyczną w historii Łodzi jest projekt Nowego Centrum Łodzi, będącego obecnie głównym skupiskiem nowoczesnych biurowców w mieście. Obejmuje ono rozległy teren pokolejowy i poprzemysłowy, który od 2007 roku przechodzi głęboką restrukturyzację, stając się kluczową przestrzenią dla współczesnego rozwoju miasta oraz jego najatrakcyjniejszym terenem inwestycyjnym.

Nowe Centrum Łodzi to największe w Europie Środkowej przedsięwzięcie infrastrukturalne łączące biznes, handel, kulturę oraz transport, zlokalizowane w ścisłym centrum miasta, obejmujące powierzchnię ponad 100 hektarów. Dzięki przeniesieniu linii kolejowych pod ziemię, odzyskano ogromną powierzchnię w centrum miasta, która teraz może być wykorzystana pod nowe inwestycje biurowe, dzięki którym powstają kolejne atrakcyjne miejsca pracy. Budowa nowej dzielnicy biznesowo-mieszkalnej, uzupełnionej o kluczowy projekt komunikacyjny – podziemny dworzec Łódź Fabrycznama na celu podniesienie rangi miasta, promocję i rewitalizację obiektów historycznych na jego terenie, pobudzenie gospodarki miejskiej oraz stworzenie nowego miejsca, atrakcyjnego zarówno dla biznesu, mieszkańców, jak i turystów – mówi Hanna Zdanowska, Prezydent Łodzi.

Potencjał łódzkiego rynku pracy

Łódzki Obszar Metropolitalny, jedną z największych aglomeracji miejskich w Polsce, zamieszkuje ponad 1,1 mln osób. Potencjał zasobów ludzkich utrzymuje się na wysokim poziomie. Sytuacja na rynku pracy w Łodzi jest korzystna, spośród prawie 700 tys. mieszkańców ponad 57% stanowią osoby w wieku produkcyjnym. Stopa bezrobocia na koniec I połowy 2019 r. kształtuje się na niskim poziomie i wynosi ok. 5,1%. Rozwinięty sektor przemysłowy zatrudnia ok. 50 tys. osób. Rozkwit przeżywają też branże: informatyczna, logistyczna, badawczo-rozwojowa oraz AGD. Należy również zwrócić uwagę na liczne centra usług dla biznesu – szeroko pojęte BPO.

Na 22 łódzkich uczelniach kształci się około 72 tys. studentów. Najwięcej z nich uczy się na kierunkach biznesowych i administracyjnych oraz inżynieryjno-technicznych, ponadto 4 tys. osób studiuje technologie informatyczne oraz blisko 3 tys. studentów jest na kierunkach językowych. Warto zwrócić uwagę na fakt, że łódzkie uczelnie wyższe kładą coraz większy nacisk na współpracę z biznesem, m.in. z centrami usług. Kierunki biznesowe i administracyjne, lingwistyczne, informatyczne oraz inżynieryjno-techniczne, które najczęściej wybierają studenci w Łodzi, są bardzo perspektywiczne. Zapotrzebowanie na specjalistów w branży informatycznej, inżynieryjno-technicznej oraz w sektorze BPO/SSC nieustannie rośnie, w związku z tym pracodawcy coraz częściej oferują zatrudnienie studentom ostatnich lat studiów licencjackich lub magisterskich.

Z powodu konkurencyjnych względem pozostałych dużych miast w Polsce warunków życia, dużej liczby studentów, a także licznej grupy kompetentnych pracowników, do Łodzi przenosi się wiele firm z innych regionów Polski. Następstwem tego stają się migracje pracowników uwarunkowane niższym kosztem życia, przy uwzględnieniu wzrostu wynagrodzeń – tłumaczy Marcin Włodarczyk.

Łódź logistycznym centrum Polski

Centralne położenie Łodzi wpływa znacząco na jej dobre skomunikowanie z resztą kraju. Miasto leży w niewielkiej odległości od skrzyżowania dwóch głównych autostrad – A1 i A2, przechodzących ze wschodu na zachód i z północy na południe. Kluczowe znaczenie ma również droga ekspresowa S8 łącząca Białystok z Wrocławiem. Łódź posiada też dobre połączenia kolejowe z największymi miastami w Polsce. W granicach miasta funkcjonuje Międzynarodowy Port Lotniczy im. Władysława Reymonta, obsługujący regularne loty m.in. do Wielkiej Brytanii, Irlandii, Grecji i Niemiec.  

Ze względu na centralne położenie, motorem rozwoju lokalnej gospodarki pozostaje logistyka i transport. Na terenach wokół miasta wyrastają kolejne magazyny, a bezpośrednie połączenie kolejowe z Chinami napędza rozwój e-commerce w całym kraju. 

Region Polski Centralnej należy do grupy trzech największych rynków magazynowych w kraju, zaraz po Warszawie i tuż przed Górnym Śląskiem. 

Bardzo dobra lokalizacja i silnie rozwinięta infrastruktura drogowa przyciągają głównie inwestorów z zagranicznym kapitałem. Bliskość skrzyżowania autostrad, będących częścią paneuropejskich korytarzy transportowych, stanowi idealną lokalizację dla firm z sektora produkcji oraz logistyki. Bezpośrednie połączenie kolejowe cargo między Łodzią a Chinami gwarantuje skrócenie transportu do dwóch tygodni, co stanowi dokładnie połowę czasu, który jest potrzebny na dostawę towaru drogą morską — mówi Dominika Jędrak, dyrektor Działu Doradztwa i Badań Rynku w Colliers International.  

Centra logistyczne w regionie Polski Centralnej budowane są przez największe firmy deweloperskie sektora magazynowego. Ze względu na strategiczną lokalizację realizowane są tu zarówno parki logistyczne, jak i inwestycje w formule BTS dedykowane głównie najemcom z sektora branży handlowej, logistycznej, produkcyjnej i e-commerce.

EXPO 2024

Globalne wyzwania i uwarunkowania lokalne w istotnym stopniu wpływają na zakres merytoryczny Wystawy EXPO w Łodzi, która odbędzie się w terminie 27 kwietnia-28 września 2024 r. Będzie ona dotyczyć podnoszenia jakości życia w miastach i kwestii ich zrównoważonego rozwoju dzięki rewitalizacji, poszanowaniu i świadomemu korzystaniu ze środowiska, a także zaangażowaniu społecznemu Te założenia znajdują swoje odzwierciedlenie w proponowanym temacie głównym wystawy: Nature of the City – Natura Miasta. Idea współczesnego miasta. Szczególnym tematem, na którym skupione będzie EXPO 2024, jest wprowadzanie zielonych rozwiązań w historycznym centrum miasta. Wystawa ma na celu zaprezentować zasady zrównoważonego rozwoju, takie jak ekologia i ochrona środowiska, zrównoważona mobilność, promocja rozwiązań zapewniających tanie i energooszczędne mieszkania, jak i rozwiązania Smart City, umożliwiające wdrażanie najnowszych technologii w obszarze infrastruktury miejskiej. 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Tylko co 5. firma wpisuje nowoczesne technologie biurowe w swoją strategię walki o pracowników

W co piątej firmie stworzenie nowoczesnego i cyfrowo zaawansowanego miejsca pracy jest częścią szerszej wizji zakładającej m.in. walkę o najlepszych kandydatów – wynika z raportu CBRE „PropTech Index 2019. Zaawansowanie technologiczne biurowców a oczekiwania i potrzeby cyfrowe najemców”. Nadal jednak istnieje spora grupa firm, które nie wspierają postępu technologicznego w biurze, bo pomimo dużej świadomości, nie są gotowe do wdrożenia nowinek. Eksperci CBRE wskazują, że grono nadających priorytet technologii w biurze będzie się powiększać, ze względu na zmieniające się potrzeby młodych pracowników. Pokolenie Z właśnie w otoczeniu technologii czuje się najlepiej, stąd nowoczesne biuro staje się kartą przetargową w ich przyciąganiu.

Pokolenie Z co prawda nie urodziło się ze smartfonem w dłoni, ale z pewnością się z nim wychowało. Młodzi ludzie przyzwyczajeni do wygody, jaką daje dostęp do najnowszych technologii, tego samego będą szukać w miejscu pracy. Tym bardziej, że z analizy firmy Deloitte wynika, że Pokolenie Z jest nastawione zdecydowanie bardziej pragmatycznie niż poszukujący doświadczeń Millenialsi. Dlatego kwestia nowoczesnego biura wspierającego pracownika tak, aby być najbardziej wydajnym, jest kluczowa. Z naszych badań wynika, że tą zależność między zaawansowaniem technologicznym biura a przyciąganiem talentów dostrzega wiele firm, ale jeszcze nie do końca potrafią odpowiednio zabrać się za ich wdrażanie – mówi Krzysztof Mogielski, dyrektor ds. transformacji cyfrowej w CBRE.

Niedługo dogonimy Europę 

Proptech to wszystkie nowoczesne technologie, zwykle teleinformatyczne, które wpływają na rozwój nieruchomości na świecie. Najbardziej ich wpływ widać w biurowcach, których w naszym kraju buduje się coraz więcej. Aż 21% polskich firm zapytanych o wspieranie implementowania takich rozwiązań przyznaje, że zaawansowane technologicznie miejsca pracy to ważny element rozwoju firmy. 39% podejmowało próby ich wdrożenia, ale nadal nie wypracowało spójnej koncepcji, natomiast 27% przyznaje, że są istotne – wynika z raportu CBRE „PropTech Index 2019”. To oznacza, że w aż 66% przedsiębiorstw ten ważny element nie jest realizowany w satysfakcjonującym stopniu. Nowości technologiczne za nieistotne uznaje tylko 13% respondentów.

Polska w regionie CEE pod względem świadomości technologii biurowych jest na takim samym poziomie jak Czechy i Rumunia. W Rumunii 22% respondentów postrzega stworzenie nowoczesnego i cyfrowo zaawansowanego miejsca pracy jako część szerszej wizji, w Czechach 23%. Większą świadomość widać wśród Austriaków – 28%. Natomiast najbardziej świadome proptechu kraje to Węgry (37%) oraz Słowacja (45%), w których prawie co druga firma ma wpisaną w swoją strategię walkę o nowoczesne biuro. 

Nakłady na technologie będą rosły

Jak wskazują eksperci CBRE, nie ulega wątpliwości, że nowoczesne technologie w biurze przynoszą korzyści. Firmom potrzeba jednak doradztwa w zakresie najlepszych rozwiązań, które odpowiedzą na potrzeby młodych ludzi, a szczególnie wchodzącego na rynek pracy pokolenia Z. To osoby urodzone w latach 1996-2015, które w 2020 r. będą miały od 5 do 24 lat. Jak wskazują analizy Deloitte, od Millenialsów odróżnia je przede wszystkim pragmatyczne podejście do życia, np. są bardziej zachowawczy i chętniej oszczędzają, a także dużo bardziej nastawieni na wykorzystywanie nowych technologii. Trudniej im wyobrazić sobie świat bez wygody jaką daje smartfon i aplikacje, dlatego zdecydowanie chętniej wybiorą miejsce pracy, które im tę wygodę zaoferuje. Nowe pokolenia konsumentów i pracowników zmuszają pracodawców oraz wynajmujących do zaakceptowania faktu, że technologia ma kluczowe znaczenie w miejscu pracy. 

Raport do pobrania tutaj: https://www.cbre.com/report-download?PUBID=f638ef92-021a-467e-9050-9b680a4f52b4.

 

Raport CBRE „PropTech Index 2019” składa się z dwóch segmentów: badania oczekiwań konsumentów oraz oceny zaawansowania technologicznego budynków. W pierwszej części analizie poddano aż 79 biurowców z Austrii, Czech, Węgier, Rumunii, Słowacji oraz z Polski, z której pochodziła znaczna część badanych budynków – aż 25. Każdy z uwzględnionych biurowców posiadał najwyższe oceny w zakresie zielonych certyfikatów BREEAM oraz LEED. W drugiej części użytkownicy biur wskazywali na to, z których aplikacji korzystają najczęściej oraz jakich nowoczesnych rozwiązań oczekują w miejscach pracy. 

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Kraków wyznacza trendy w regionach

Kraków generuje niemal połowę całkowitego popytu na powierzchnie biurowe w miastach regionalnych, poza Warszawą. 

Krakowski rynek biurowy w regionach nie ma sobie równych. W ciągu ostatniej dekady zasoby Krakowa wzrosły czterokrotnie, do 1,36 mln mkw. nowoczesnych powierzchni. Jako znany ośrodek akademicki i popularna destynacja turystyczna Kraków jest dziś, obok Warszawy najatrakcyjniejszą lokalizacją dla międzynarodowych inwestorów oraz deweloperów realizujących projekty komercyjne w Polsce. Największą siłą napędowa dla rozwoju rynku biurowego w aglomeracji jest działalność firm z sektora nowoczesnych usług dla biznesu, które w stolicy Małopolski mają około 60 proc. udział w wolumenie najmu.   

Z danych firmy doradczej Walter Herz wynika, że do końca 2019 roku deweloperzy planują ukończyć w Krakowie realizację budynków, w których znajdzie się łącznie przeszło 110 tys. mkw. powierzchni biurowej. W pierwszej połowie br. na krakowski rynek trafiło zaś niemal 100 tys. mkw. biur, m.in. w takich obiektach jak V.Offices, Fabryczna Office Park B1, Mogilska Office, czy DOT Office F1.

Rekordowa podaż

Mateusz Strzelecki, partner i Head of Regional Markets w Walter Herz, przyznaje, że ten rok może zamknąć się w Krakowie rekordową, nową podażą, przekraczającą poziom 200 tys. mkw. powierzchni. – W ostatnich latach krakowski rynek biurowy rósł średnio około 15 proc. rocznie. A obecne tempo przyrostu podaży w mieście należy do wyjątkowych na tle miast regionalnych. Jedynie w Warszawie powstaje dziś więcej powierzchni biurowych niż w Krakowie – dodaje Mateusz Strzelecki.  

Według obliczeń Walter Herz, na krakowskim rynku w budowie jest aktualnie około 270 tys. mkw. biur. Pozwolenie na użytkowanie uzyskał także właśnie projekt Tischnera Office, zrealizowany przez Cavatina Holding, który oferuje niemal 34 tys. mkw. powierzchni biurowej. Na terenie tej, nagradzanej już inwestycji znajdzie się 2,6 tys. mkw. terenów zielonych. 

Cavatina rozpoczęła również niedawno budowę czwartego etapu kompleksu Equal Business Park przy ulicy Wielickiej,  w którym powstaje budynek z 11 tys. mkw. powierzchni i przygotowuje kolejne projekty. W rejonie dzielnicy Zabłocie, przy skrzyżowaniu ulic Klimeckiego i Nowohuckiej deweloper prowadzi też prace przygotowawcze do budowy nowego biurowca w ramach realizacji kompleksu Klimeckiego Office. W inwestycji zaprojektowane zostały dwa budynki. Pierwszy biurowiec przyniesie niemal 8 tys. mkw. powierzchni, a kolejny dostarczyć ma 28 tys. mkw. biur.  Według zapowiedzi inwestora, w ciągu najbliższych trzech lat, dzięki działalności prowadzonej przez firmę w Krakowie zasoby biurowe miasta wzrosną o blisko 78 tys. mkw. powierzchni. 

Spektakularne inwestycje

Swoje, nowe inwestycje w Krakowie wprowadza również Grupa Buma. Przy alei Bora Komorowskiego i ulicy Lublańskiej firma realizuje kompleks biurowy Tertium Business Park. Łącznie ze zrealizowanymi już przez dewelopera w tej lokalizacji budynkami Quattro Business Park, Five i Rondo Business Park obiekt tworzyć będzie nowoczesną dzielnicę biurową, oferującą ponad 115 tys. mkw. powierzchni. 

Na południu Krakowa, na terenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej Krakowskiego Parku Technologicznego przy ulicy Czerwone Maki  Grupa Buma prowadzi również budowę inwestycji Dot Office, która dostarczy w sumie ponad 120 tys. mkw. powierzchni biurowej. W ramach projektu powstało już siedem budynków, w tym oddany niedawno biurowiec F1 z 9,8 tys. mkw. powierzchni, a kolejne są w fazie przygotowania i realizacji. 

Grupa Buma planuje także rozpoczęcie budowy obiektu biurowego Ten Office. Zlokalizowany przy ulicy Tischnera, w sąsiedztwie ulicy Wadowickiej i Zakopiańskiej zespół dwóch budynków klasy A zaoferuje ponad 31,7 tys. mkw. powierzchni najmu. Na terenie obiektu zaaranżowane zostały strefy relaksu, w tym zielony, widokowy taras na dachu jednego z budynków oraz zielony dziedziniec, gdzie poza miejscami do wypoczynku, znajdzie się stół do tenisa stołowego oraz do gry w piłkarzyki, czy miejsce do uprawy ziół.

W Krakowie rozgrywają najwięksi deweloperzy

Na krakowskim rynku działalność prowadzi również firma Skanska. W pobliżu Dworca Głównego i Galerii Krakowskiej realizuje kompleks High5ive, który docelowo przyniesie 70 tys. mkw. powierzchni biurowej. Projekt obejmuje budowę pięciu budynków, z których dwa są już oddane do użytku. Dwa kolejne biurowce z 32 tys. mkw. powierzchni mają być gotowe w przyszłym roku, a budowa ostatniego jest przygotowywana. 

Na terenie dawnych zakładów Państwowej Wytwórni Wódek w Krakowie przy ulicy Fabrycznej firma Inter-Bud prowadzi z kolei budowę inwestycji Fabryczna City. W części biurowej obiektu – Fabryczna Office zaprojektowane zostały cztery biurowce, z których jeden został oddany, dwa są w fazie realizacji, a budowa ostatniego dopiero się rozpocznie. Ponadto w ramach inwestycji powstanie czterogwiazdkowy hotel Mercure Kraków Fabryczna City z fitness, basenem i SPA, muzeum wódki, pasaż z restauracjami oraz mieszkania i lokale usługowe. 

Wielofunkcyjny kompleks realizowany jest też w pobliżu krakowskiego ronda Mogilskiego. W Unity Center znajdą się budynki biurowe, hotel i apartamenty. W Krakowie w budowie są również kolejne etapy inwestycji Bonarka for Business. W sąsiedztwie ronda Matecznego powstaje kompleks Wadowicka 3 (31,3 tys. mkw. w trzech budynkach), w którym obecnie realizowany biurowiec ubiega się o pierwszy w Polsce certyfikat Fitwel. W trakcie budowy w aglomeracji krakowskiej jest również kompleks Zabłocie Business Park.

Poza tym, budowę nowego projektu przy ulicy Saskiej 25 w Krakowie zapowiada firma White Star. W inwestycji The Park powstać ma osiem budynków, które zaoferują łącznie 100 tys. mkw. powierzchni biurowej.

Niebywale wysoki popyt

Jak podaje Walter Herz, w pierwszej połowie tego roku na krakowskim rynku zakontraktowane zostało niespełna 140 tys. mkw. powierzchni biurowej, niemal dwukrotnie więcej niż rok wcześniej. To prawie połowa wolumenu najmu wygenerowanego w tym czasie na rynkach regionalnych, poza Warszawą.  Podobnie, jak w innych miastach, w Krakowie najwięcej biur trafiło do firm z sektora nowoczesnych usług dla biznesu.  

Na uwagę zasługuje fakt, że na krakowskim rynku podpisywanych jest w ostatnim czasie więcej umów na wynajem wyjątkowo dużych powierzchni. Do największych transakcji zawartych w ostatnich miesiącach należał rekordowy w historii krakowskiego rynku przednajem firmy UBS na 19,5 tys. mkw. powierzchni w dwóch biurowcach kompleksu Fabryczna Office Park. A także przednajem firmy Sabre na blisko 16 tys. mkw. biur w inwestycji Tischnera Office. 

Firmy, które poszukują dużych powierzchni w centralnych rejonach miasta zmuszone są do zawierania umów typu pre-let ze względu na małą ilość gotowej, wolnej powierzchni, której jest w Krakowie tylko około 10 proc.   

Ekspansja sektora BPO/SSC i rozwój elastycznych powierzchni do pracy 

Niezwykle wysoki popyt na powierzchnię biurową w Krakowie wiąże się, zarówno z ekspansją firm IT, jak i sektora BPO/SSC. Stolica Małopolski jest bowiem jednym z wiodących na świecie ośrodków, w których rozwija się rynek nowoczesnych usług dla biznesu. W 2018 roku firmy z tego sektora podpisały w Polsce umowy na ponad 400 tys. mkw. powierzchni biurowych, co stanowiło około 25 proc. całkowitego wolumenu najmu. Poza Warszawą centra obsługi biznesu w minionym roku wygenerowały ponad połowę całkowitego popytu na powierzchnię biurową. W pierwszych 6 miesiącach bieżącego roku do najemców z tej branży trafiło zaś prawie 190 tys. mkw. biur, podaje Walter Herz. 

Kraków jest też liderem w regionach, jeśli chodzi o wzrost potencjału powierzchni typu flexi. Krakowskie zasoby elastycznych biur wynoszą około 24 tys. mkw. powierzchni. W pierwszym półroczu bieżnego roku z 21 tys. mkw. tego typu powierzchni wynajętej na rynkach regionalnych, poza Warszawą, aż 13 tys. mkw. zakontraktowane zostało w Krakowie. A w nowych, krakowskich obiektach zaplanowane zostało już kolejne 15 tys. mkw. powierzchni coworkingowych. Ze stolicą Małopolski w regionach pod tym względem konkurować może jedynie Wrocław, w którym zaplecze elastycznej powierzchni liczy około 17 tys. mkw.   

Deweloperzy chętnie aranżują przestrzenie typu flexi w nowych biurowcach, ponieważ najemcy zwracają dziś uwagę nie tylko na to, czy budynek oferuje różnorodne usługi na miejscu, ale także czy zapewnia powierzchnie elastyczne i biura serwisowane. Umożliwiają one bowiem firmom szybką optymalizację zajmowanej powierzchni w przypadku wzrostu zatrudnienia, czy czasowego zapotrzebowania na dodatkową powierzchnię w trakcie prowadzenia konkretnych projektów. 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Napływ azjatyckich inwestycji do krajów Europy Środkowo-Wschodniej stale rośnie

Wyższe stopy zwrotu i mniejsza konkurencja ze strony podmiotów krajowych, w porównaniu z głównymi rynkami europejskimi, skłoniły azjatyckich inwestorów do zainwestowania 9,5% całego kapitału w regionie CEE w 2019 r.

Z najnowszego raportu opublikowanego przez Skanska, Colliers International oraz międzynarodową kancelarię prawną Dentons wynika, że wartość kapitału azjatyckiego (pochodzącego z Singapuru, Filipin, Chin, Korei Południowej i Malezji) zainwestowanego bezpośrednio w Europie Środkowo-Wschodniej od 2013 r. osiągnęła poziom 7,7 mld euro, w porównaniu z 8,6 mld euro zainwestowanego w Niemczech. W raporcie inwestycyjnym pod tytułem “Thriving Metropolitan Cities” przeanalizowano sytuację miast z regionu CEE oraz podkreślono ich rosnące znaczenie w gospodarce światowej oraz potencjał inwestycyjny dla zagranicznych inwestorów. Raport zawiera również opinie inwestorów azjatyckich na temat znaczenia Europy Środkowo-Wschodniej w ich strategiach inwestycyjnych.

Adrian Karczewicz, dyrektor ds. transakcji w spółce biurowej Skanska w Europie Środkowo-Wschodniej: – Jako największy deweloper przestrzeni biurowej w Europie przyglądamy się napływowi inwestorów azjatyckich z wielkim zainteresowaniem. Poszukują oni obiektów komercyjnych objętych długoterminowym wynajmem z najemcami o silnej pozycji rynkowej. Takie okazje inwestycyjne dostępne są w Europie Zachodniej, ale region CEE nie pozostaje w tyle. Istotne jest to, że nasz region proponuje produkt tej samej jakości, jednak przy  bardziej atrakcyjnych stopach zwrotu – a tego właśnie szukają inwestorzy. Jeżeli tylko mogą liczyć na wysoki zwrot z inwestycji, nie ma dla nich znaczenia, czy lokują kapitał w Paryżu, czy w Budapeszcie – kraj to kwestia drugorzędna. Z naszego doświadczenia we współpracy z azjatyckimi inwestorami wynika, że albo inwestują oni bezpośrednio w Europie, albo – jak inwestorzy koreańscy – na rynkach europejskich za pośrednictwem koreańskich firm zarządzających aktywami lub lokalnych podmiotów, takich jak CBRE GI, która była stroną naszej transakcji w Pradze. Warto podkreślić, że choć inwestorzy z Azji mogą obrać różne podejścia inwestycyjne, to wszyscy raczej przyjmują strategie dotyczące konkretnych miast, a nie krajów w naszym regionie. 

Europa Środkowo-Wschodnia jest jednym z kluczowych rynków inwestycyjnych w sektorze nieruchomości w Europie. Polska może poszczycić się ponad 50% udziałem w rynku, największą różnorodnością produktów oraz płynnością, którą zawdzięcza inwestorom pochodzącym z różnych krajów. Coraz lepsze wyniki w regionie są rezultatem połączenia stabilnej sytuacji politycznej, dynamicznego rozwoju gospodarczego i dojrzałego rynku najmu, a także wciąż atrakcyjnych cen w porównaniu z Europą Zachodnią.  

Luke Dawson, dyrektor zarządzający i kierownik ds. rynków kapitałowych w Europie Środkowo-Wschodniej w Colliers International, dodaje: – W regionie obserwujemy bezprecedensowy napływ kapitału zagranicznego z wielu źródeł – od RPA po Azję. Inwestorzy z rynków azjatyckich już dokonali zakupów w Polsce, Czechach, na Słowacji i na Węgrzech, a w kręgu ich zainteresowań pozostają potencjalnie także inne rynki. Zorientowani na długoterminowy zysk, stali się oni ważnymi konkurentami dla funduszy zlokalizowanych w Niemczech, które od lat dominowały w regionie.

Najważniejsze wnioski płynące z raportu:

Wyraźna aktywność inwestorów z Korei Południowej 

Inwestorzy z Korei Południowej, głównie przy wsparciu koreańskich funduszy emerytalnych, chętnie wykorzystują możliwości pojawiające się w regionie CEE. Dwa najważniejsze czynniki leżące u podstaw tego trendu to korzystne kursy wymiany walut np. w porównaniu do wyższych kosztów hedgingu w USA oraz możliwość uzyskania wyższych stóp zwrotu. Większy zwrot z inwestycji można uzyskać jedynie godząc się na (pozornie) wyższe ryzyko w regionie CEE, zamiast inwestować na rynkach, na których trudno już o wysoki zwrot, takich jak Niemcy. Oczywiście, jak każdy inwestor, oni również poszukują wzrostu czynszów.

W przeciwieństwie do kapitału pochodzącego z Hongkongu, który lokowany jest prawie wyłącznie w biurowce w centrum Londynu, inwestorzy południowokoreańscy pokazują, że gotowi są inwestować w szerszy wachlarz nieruchomości. Dla przykładu, w 2019 r. zainwestowali oni 670 mln euro w Wiedniu, 544 mln euro w biurowce w Pradze i blisko 400 mln euro w obiekty biurowe oraz przemysłowe w Polsce. Spółka Real Capital Analytics odnotowała także pierwsze bezpośrednie inwestycje graczy z Korei Południowej na Słowacji i na Węgrzech.

Hyon Suk Jan, dyrektor zarządzający JR AMC w Korei, mówi: – Stopy zwrotu w Europie Zachodniej biją historyczne rekordy, a region CEE staje się bardzo atrakcyjnym zamiennikiem, jako rynek, na którym można wciąż liczyć na duży zwrot z inwestycji, a przy tym nie trzeba iść na kompromis jeżeli chodzi o jakość obiektów oraz profil ryzyka makroekonomicznego. Jednocześnie największe miasta Europy Środkowo-Wschodniej, takie jak Warszawa, Budapeszt czy Praga, szybko się rozwijają, stając się poważną konkurencją dla miast Europy Zachodniej o uznanej pozycji. Nasza strategia inwestycyjna dla regionu CEE w perspektywie krótkoterminowej polega na nabyciu większej liczby wysokiej jakości obiektów biurowych na poszczególnych, dobrze ugruntowanych rynkach lokalnych.

Chińska inicjatywa „Pas i szlak”

Chińska inicjatywa „Pas i szlak” miała niezaprzeczalnie korzystny wpływ na region CEE, w którym chińscy inwestorzy instytucjonalni uważnie przyglądają się najlepszym możliwościom inwestycyjnym. Te same czynniki gospodarcze, które kierowały inwestorami z Korei Południowej oraz innych państw azjatyckich, motywują także graczy chińskich, choć w przypadku tych ostatnich mamy też do czynienia z innym wydźwiękiem politycznym. 

Jest to zarazem pozytywne, jak i negatywne zjawisko, co obrazują najnowsze tendencje dotyczące chińskich inwestycji w regionie CEE. Chińscy inwestorzy przyjmują postawę wyczekującą, obserwując, jak wojna handlowa ze Stanami Zjednoczonymi zaczyna odciskać piętno na najwyższych szczeblach chińskiej administracji państwowej.

Japońscy inwestorzy instytucjonalni wciąż czekają

W przeciwieństwie do kapitału południowokoreańskiego, chińskiego i singapurskiego, lokowanego w regionie CEE oraz w całej Europie, instytucje japońskie niechętnie decydują się na inwestycje zagraniczne. Może się to w przyszłości zmienić, ale analitycy spodziewają się raczej, że Japończycy będą grać zachowawczo i koncentrować się na inwestycjach pośrednich, a ich zasadniczym celem będą główne amerykańskie otwarte fundusze inwestycyjne.  

Inwestorzy azjatyccy na rynku nieruchomości w regionie CEE, w mln euro (1. połowa 2019 r.): 

Struktura inwestycji azjatyckich 

Inwestycje azjatyckie wkraczają do regionu CEE głównie przez struktury luksemburskie i holenderskie. Motywuje ich zaufanie do przetartych wcześniej szlaków w połączeniu z wydajnym systemem podatkowym. Jak ta sytuacja zmieni się w przyszłości? Struktury holdingowe z Unii Europejskiej oferują korzyści biznesowe, ale także umożliwiają skuteczną repatriację zysków w formie dywidendy lub odsetek. Zgodnie z unijnymi dyrektywami podatkowymi dywidendy, odsetki oraz opłaty licencyjne wypłacane firmom z UE mogą w pewnych okolicznościach zostać objęte ulgami podatkowymi.

W ostatnim czasie można było zaobserwować większe zainteresowanie bardziej bezpośrednimi strukturami inwestycyjnymi, poprzez które inwestorzy azjatyccy nabywali udziały w spółkach działających na rynku nieruchomości bezpośrednio z Azji. Struktury takie również mogą być dość wydajne, choć jest to uzależnione od inwestora oraz odpowiedniego planowania. 

David Dixon, partner w kancelarii Dentons w Warszawie specjalizujący się w międzynarodowych transakcjach na rynku nieruchomości stwierdza: – W zeszłym roku inwestorzy z Azji wyraźnie zaznaczyli swoją obecność na rynku Europy Środkowo-Wschodniej. Dotyczy to szczególnie kapitału południowokoreańskiego. Również silnie reprezentowany jest kapitał singapurski, a Chińczycy, choć musieli nieco ograniczyć swoją aktywność w następstwie wojny handlowej z USA, wciąż zmierzają do realizacji swojej polityki „Pas i szlak”, która zapowiada się obiecująco z punktu widzenia przyszłych inwestycji. Korzystny kurs wymiany walut oraz wyższe stopy zwrotu w regionie CEE, w połączeniu z dostępnością obiektów biurowych najwyższej klasy, a także z rozwojem logistycznym, powinny w najbliższych miesiącach w dalszym ciągu motywować azjatyckich inwestorów do lokowania kapitału w regionie.

Więcej informacji na temat miast regionu Europy Środkowo-Wschodniej oraz pojawiających się w nich możliwości inwestycyjnych można znaleźć w raporcie „CEE Investment Report 2019: Thriving Metropolitan Cities.” Pełną wersję można pobrać ze strony: https://www.skanska.pl/CEEInvestmentReport2019

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Całkowity wolumen powierzchni biurowej w 15 krajach regionu CEE do 2021 przekroczy 30 mln mkw.

Największą podaż nowoczesnej powierzchni biurowej w 15 krajach Europy Środkowo-Wschodniej odnotowano w Warszawie, Budapeszcie i Pradze, natomiast największy wzrost nowej podaży w I półroczu 2019 r. miał miejsce w Bukareszcie. Najbardziej aktywne sektory najemców to: IT, usługi profesjonalne, bankowość oraz sektor BPO/SSC. Coraz więcej budynków biurowych może pochwalić się prestiżowymi certyfikatami, nowoczesnymi rozwiązaniami technologicznymi i ekologicznymi oraz innowacyjnie zaprojektowaną powierzchnią.

Raport „The ExCEEding Borders” analizuje rynki biurowe w 15 krajach Europy Środkowo-Wschodniej: Albanii, Białorusi, Bułgarii, Chorwacji, Czechach, Estonii, na Węgrzech, Łotwie, Litwie, w Czarnogórze, Polsce, Rumunii, Serbii, Słowacji i na Ukrainie. Eksperci Colliers skupili się na danych, takich jak: całkowite zasoby biurowe, warunki najmu i dzierżawy, poziom pustostanów, powierzchnia w budowie oraz prognozy na najbliższe lata.

Łączne zasoby nowoczesnych biur w 15 krajach Europy Środkowej i Wschodniej w I półroczu 2019 r. osiągnęły 27 mln mkw. W tym czasie deweloperzy oddali do użytku 707 tys. mkw., a 3,7 mln mkw. jest obecnie w budowie. Największą podaż nowoczesnej powierzchni biurowej odnotowano w Warszawie, Budapeszcie i Pradze, natomiast największy wzrost nowej podaży w pierwszej połowie 2019 r. nastąpił w Bukareszcie. Drugie miejsce pod względem ilości nowej powierzchni biurowej oddanej w tym samym czasie zajęła Sofia, a kolejne Warszawa — mówi Dominika Jędrak, dyrektor Działu Doradztwa i Badań Rynku, Colliers International. 

Większość nowoczesnych projektów biurowych jest zlokalizowana w stolicach krajów, choć rynek biurowy rozwija się również w miastach regionalnych. W pierwszej połowie 2019 r. we wszystkich stolicach 15 analizowanych państw najemcy wynajęli ponad 1,5 mln mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej. Najbardziej aktywne pod tym względem sektory to IT, usługi profesjonalne i bankowość. Również sektor BPO/SSC rozwija się dynamicznie w większości z analizowanych w raporcie krajów regionu. 

Obecnie najwięcej nowoczesnej powierzchni biurowej powstaje w Warszawie, Budapeszcie i Sofii. Prognozujemy, że w 2021 r. całkowite zasoby biurowe w regionie CEE przekroczą poziom 30 mln mkw. — mówi Anna Maroń, analityczka, Dział Doradztwa i Badań Rynku, Colliers International.

Kraje bałtyckie – aktywny rozwój rynku biurowego w Wilnie i duża liczba projektów w przygotowaniu w Rydze

Wileński rynek biurowy obserwuje aktywny rozwój nowych projektów. Nowa podaż dodatkowo podnosi standardy jakościowe oraz kładzie większy nacisk na zrównoważony rozwój i innowacyjność. Jest to zgodne z potrzebami i oczekiwaniami najemców oraz współczesnych pracowników, jak również skutkuje wejściem na rynek nowych międzynarodowych graczy.

W ciągu ostatnich sześciu i pół roku rynek biurowy nadal wykazuje stałą aktywność w Tallinie, co skutkuje dużym popytem i wysokim poziomem rozwoju. W estońskiej stolicy znajduje się Ülemiste City, największe inteligentne miasto na terenie krajów bałtyckich i największy prywatny kampus biznesowy w Europie Północnej.

W Rydze w budowie jest kilka nowych projektów, realizację innych dopiero zapowiedziano. Planowana jest tam m.in. inwestycja o nazwie The Pine. Będzie to pierwszy biurowiec w tym mieście wybudowany w całości z drewna i pierwszy w krajach bałtyckich, który będzie się ubiegał o certyfikację WELL Building Standard, w uzupełnieniu do LEED Platinum.

Europa Środkowa – przemiana nieruchomości poprzemysłowych w nowoczesne powierzchnie biurowe  

Czechy i Słowacja znajdują się w fazie ekspansji – w pierwszej połowie 2019 r. w Pradze i Bratysławie oddano do użytku ponad 130 tys. mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej. Wyraźnie obecny jest również trend rynkowy polegający na renowacji starych obiektów poprzemysłowych na nowoczesne i tętniące życiem powierzchnie biurowe. Przykładem tej tendencji może być Pradiareň 1900 – inwestycja typu mixed-use powstała w wyniku modernizacji dawnej Bratysławskiej Fabryki Nici.

Jednym z najbardziej dynamicznych ośrodków w regionie CEE stał się Bukareszt. Jest to ściśle związane ze specyfiką tamtejszego rynku pracowników cechującego się dobrą znajomością języków, a jednocześnie znacznie niższymi kosztami zatrudnienia niż w przypadku Europy Zachodniej.

Warszawa również rozwija się bardzo szybko, w budowie znajduje się tu około 40 budynków biurowych o łącznej powierzchni ponad 830 tys. mkw., co oznacza pespektywę stopniowego wypełnienia luki podażowej w ciągu najbliższych 24 miesięcy. Największe projekty to The Warsaw HUB, Mennica Legacy Tower oraz Varso Place, który będzie najwyższym budynkiem w Unii Europejskiej.

Na koniec I półrocza 2019 r. całkowite zasoby biurowe w Budapeszcie przekroczyły 3,6 mln mkw. W 2019 r. tamtejszy rynek należał do właścicieli nieruchomości. Największe transakcje zawierane były przez najemców działających w sektorze IT, finansowym i farmaceutycznym oraz przez instytucje publiczne. Do 2021 roku w Budapeszcie ma powstać 404 tys. mkw. biur, z czego 95 tys. mkw. ma zostać oddane do końca 2019 roku.

Ukraina i Białoruś – coraz więcej współdzielonych powierzchni biurowych 

W Europie Wschodniej nastąpiło ożywienie na rynku wynajmu powierzchni biurowych, ze strony zarówno najemców, którzy chcą poprawić swoje warunki pracy poprzez przejście ze starszych biur do nowszych, jak i deweloperów, którzy rozpoczynają budowę lub projektowanie nowych centrów biznesowych. Należy również zauważyć, że aktywny rozwój parków innowacji oraz pojawienie się dużych centrów współpracy w tradycyjnych budynkach biurowych pokazuje, że tendencja do tworzenia powierzchni biurowych opartych na współpracy jest coraz silniejsza. W Mińsku powstał również pierwszy budynek, w którym systemy multimedialne są zintegrowane bezpośrednio z architekturą.

Kraje bałkańskie – duży popyt w Belgradzie, Zagrzebiu, Tiranie i Podgoricy

W I półroczu 2019 r. podaż nowoczesnej powierzchni biurowej w stolicy Bułgarii odnotowała 4-procentowy łączny wzrost zasobów i osiągnęła poziom 2,2 mln mkw. Całkowity popyt w pierwszej połowie roku wyniósł 66,4 tys. mkw. Najemcy pochodzili głównie z sektorów takich, jak IT i outsourcing. 

W Serbii popyt na wysokiej klasy nowoczesne nieruchomości biznesowe pozostaje stosunkowo wysoki w porównaniu z dostępną podażą. Budownictwo biurowe w Belgradzie znajduje się na historycznie wysokim poziomie. Obecnie w budowie jest ponad 180 tys. mkw. Również rynek biurowy w Zagrzebiu i Tiranie charakteryzuje się dużym popytem na budynki klasy A oraz ciągłym spadkiem wskaźnika pustostanów z powodu powolnego dostarczania nowej podaży.

Popyt na powierzchnię biurową w Podgoricy znacznie wzrósł w 2019 r. w porównaniu z poprzednimi okresami. Wskaźnik pustostanów w mieście wynosi około 10%. Dzięki stabilnemu wzrostowi gospodarczemu w ostatnich latach, Czarnogóra z pewnością nadal będzie przyciągać inwestycje zagraniczne.

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF