...

BRIEF dociera do polskich firm i ich pracowników – do wszystkich tych, którzy poszukują inspiracji w biznesie i oczekują informacji o ludziach, trendach i ideach.

Skontaktuj się z nami

ABB: Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce [RAPORT]

rynek nieruchomości

Technologie spod znaku „smart building” będą zyskiwać na znaczeniu w przestrzeni biurowej, a właściciele nieruchomości komercyjnych są optymistami jeśli chodzi o przyszłość rynku – wynika z pogłębionych wywiadów z brokerami i przedstawicielami największych inwestorów w branży.

Badanie jakościowe na zlecenie ABB przeprowadziła firma PMR. Szczegółowo przepytano wiodących brokerów nieruchomości komercyjnych oraz menedżerów wyższego szczebla z firm, które odpowiadają za 80 proc. inwestycji w branży*. Z analizy wywiadów wynika, że ostatnie półtora roku nie zatrzymało rozwijającego się rynku, a pandemia tylko przyspieszyła zmiany, które już wcześniej pojawiły się na horyzoncie. Zmiany te obejmują w szczególności obszar technologii. Badanie pokazuje, że możemy spodziewać się coraz większego nacisku ze strony inwestorów na rozwiązania typu proptech.

Tomasz ZielińskiJuż teraz widoczna jest zmiana w świadomości inwestorów oraz najemców. Dostrzegli oni, jak ważne są rozwiązania cyfrowe, gdzie nowoczesne technologie to nie tylko bezpieczeństwo, higiena pracy czy komfort, ale także realne oszczędności na etapie samej budowy i przede wszystkim późniejszej eksploatacji.

Tomasz Zieliński, odpowiedzialny za rynek budownictwa i infrastruktury w ABB w Polsce

Technologia, w dużej mierze ta cyfrowa, stanie się istotnym elementem wpływającym na atrakcyjność inwestycji. Ta „atrakcyjność” ma oczywiście związek z komfortem i bezpieczeństwem użytkowników, którzy – na co zwracają uwagę eksperci – w większości przypadków nadal będą pracować w biurach.

Nowe oczekiwania

Koronawirus przyspieszył tempo ekspansji trendu pracy zdalnej, ale także ujawnił jego ograniczenia. Biuro pozostanie istotne dla organizacji i jej pracowników, jednak zmieni się jego formuła i standard. Wygodna lokalizacja, przyjazny układ, ale i „podążająca” za użytkownikiem technologia mają zachęcić pracownika do przychodzenia do biura.

Najemcy nie rezygnują z dotychczasowych biur, (…) właściwie nie spotkaliśmy się z takim najemcą, który uznałby, że biuro jest mu teraz całkowicie niepotrzebne.

Jeden z respondentów badania

Na podstawie analizy przeprowadzonych wywiadów udało się wskazać najważniejsze i najbardziej prawdopodobne trendy, jakie ukształtują rynek nieruchomości komercyjnych w ciągu najbliższych lat (co ciekawe, zdaniem badanych najbliższe lata przyniosą wzrost zapotrzebowania na powierzchnie biurowe). Na pewno zmieni się stosunek umów krótkoterminowych do tych zawieranych na długi okres. Przedstawiciele czołowych inwestorów zapowiadają też pojawienie się nowego typu powierzchni biurowych – mowa o tzw. biurach filialnych. Takie satelitarne przestrzenie przeznaczone będą dla tych pracowników, którzy mieszkają z dala do biura centralnego.

Jak dowiadujemy się z badania, rynek przestrzeni komercyjnych nie zmniejszy się, a ulegnie pewnemu przewartościowaniu. Z jednej strony firmy nie będą potrzebować tak dużej powierzchni najmu brutto, jak przed pandemią. Jedną z głównych przyczyn jest oczywiście odsetek pracowników przechodzących na pracę zdalną na stałe lub w modelu hybrydowym. Z drugiej jednak strony w trosce o komfort zatrudnionych zwiększy się przestrzeń przeznaczona na jednego pracownika. Niektórzy spodziewają powrotu części firm do układu gabinetowego w biurze.

Inną zmianą ma być bardziej efektywne wykorzystanie przestrzeni biurowej. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się aplikacje umożliwiające zarezerwowanie biurka w systemie hot-desk lub sali konferencyjnej, a także zamówienie posiłku czy rezerwację miejsca parkingowego. Pandemia doprowadziła do tego, że inaczej patrzymy na kwestie bezpieczeństwa, elastyczności czy komfortu pracy w biurze.

Celem jest stworzenie takiej przestrzeni, która sprawi, że jej użytkownicy będą chcieli wrócić do biur. Równie ważne jest to, by była ona bezpieczna, a jednocześnie na tyle atrakcyjna, żeby pokazywała, że (…) tutaj macie coś, czego w domu nie da się stworzyć.

Jeden z badanych inwestorów

Smart office

A jak wygląda sytuacja tu i teraz? Okazuje się, że jest o wiele lepiej, niż przewidywali sceptycy. Z pogłębionych wywiadów wynika, że mimo presji cenowej oraz preferowania przez najemców kontraktów krótkoterminowych, inwestorzy i brokerzy oceniają kondycję branży jako stabilną i z dobrymi perspektywami na przyszłość.

Większość respondentów kładzie duży nacisk na nowoczesne rozwiązania technologiczne, widzi w nich ogromny potencjał i szansę na przyszłość. Najbardziej pożądane są rozwiązania, które spowodują zmniejszenie kosztów eksploatacyjnych budynku i będą energooszczędne, np. systemy zarządzania energią i mediami, dzięki którym właściciel może wdrożyć elastyczny model opłat. Coraz więcej firm chce być „eko”, więc inwestor musi brać pod uwagę kwestie gospodarowania wodą, energią elektryczną czy ciepłem. Jak powiedział jeden z badanych, „ekologiczne rozwiązania i biura wpisujące się w filozofię zrównoważonego rozwoju to zdecydowanie przyszłość i numer 1 na liście priorytetów wszystkich interesariuszy rynku przestrzeni biurowych”.

Radosław DudzikDzięki wykorzystaniu nowoczesnych technologii cyfrowych, na przykład połączonych z chmurą systemów do zarządzania energią w budynku, możemy monitorować i optymalizować system elektryczny. Cyfryzacja spod znaku „smart building” pozwala również na analizę zapotrzebowania na media i regulowanie ich wykorzystania. To prosty sposób na wygenerowanie oszczędności i redukcję zużycia cennych zasobów.

 Radosław Dudzik z ABB w Polsce

Badani wskazali również czynniki, które w ich ocenie decydują o wyborze danej oferty przez klienta. Wciąż liczy się lokalizacja, cena i dostęp do miejsc parkingowych, ale teraz również inteligentne zarządzanie budynkiem, szeroko pojęte rozwiązania ekologiczne, a także te pomagające utrzymać dystans społeczny i zaostrzone standardy BHP (np. czujniki). Nikt nie zapomina również o stacjach do ładowania samochodów elektrycznych. Istotne więc stają się kwestie związane z polityką zrównoważonego rozwoju, jaką realizuje potencjalny najemca.

Na bazie omawianego badania powstał raport „Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce”, do którego lektury serdecznie zachęcamy.

 

pobierz pełny raport

 

*Badanie o charakterze jakościowym przeprowadzone w okresie styczeń – marzec 2021 metodą pogłębionych wywiadów telefonicznych. Liczba wywiadów ogółem: 20. W badaniu udział wzięli przedstawiciele kadry zarządzającej reprezentującej największych inwestorów budowlanych (15 wywiadów) i wiodących na rynku polskim pośredników między najemcami a inwestorami nieruchomości komercyjnych (5 wywiadów). Średnia długość wywiadu: 45 minut.


Źródło: ABB

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Wysoka aktywność deweloperów w 2020 roku

Biurowce

Pomimo swojego niepowtarzalnego charakteru 2020 rok przyniósł Warszawie dwukrotnie więcej nowych biur niż rok poprzedni. Dzięki dużej aktywności deweloperów w największych miastach w Polsce jest już łącznie ponad 12 mln mkw. powierzchni biurowych. W tym roku liderzy rynku deweloperskiego zapowiadają ukończenie kolejnych, dużych inwestycji. Plany firm, realizujących projekty biurowe w całym kraju dotyczą oddania nawet 800 tys. mkw. nowych powierzchni.

Pandemia nie zatrzymała rynku biurowego

Z analiz firmy Walter Herz wynika, że w 2020 roku na główne rynki w Polsce weszło 680 tys. mkw. biur. Wśród wiodących deweloperów wyróżniała się firma Echo Investment, dzięki której rynek zyskał 108 tys. mkw. nowoczesnej powierzchni, Skanska oddała w minionym roku 85 tys. mkw. biur, Ghelamco – 75 tys. mkw., HB Reavis – 65 tys. mkw., a Golub Gethouse – 48 tys. mkw. Na odnotowanie zasługuje fakt, że trzej ostatni z wymienionych deweloperów dostarczyli powierzchnie w ramach pojedynczych, wielkoskalowych projektów. Echo i Skanska natomiast oddały budynki zlokalizowane w różnych miastach w Polsce.

Biura Wysoka aktywność deweloperów w 2020 roku

W skali kraju w budowie pozostaje ponad 1,2 mln mkw. biur, które będą sukcesywnie oddawane w najbliższych latach.

Intensywna działalność inwestorów świadczy o zapotrzebowaniu na nowoczesne powierzchnie biurowe we wszystkich głównych miastach w Polsce. Duża ilość obiektów w budowie zabezpiecza stabilny rozwój rynku oraz dostęp do wysokiej klasy powierzchni na zadawalającym poziomie. W największych ośrodkach w kraju wiele realizowanych projektów mieści się w pobliżu ścisłego centrum miasta, co dowodzi, że te rejony szczególnie zyskują na popularności.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz

Firmy wstrzymują się natomiast jeszcze z podejmowaniem zdecydowanych kroków związanych z wynajmem w oczekiwaniu na zakończenie blokady lockdownowej. Prawdopodobnie wiosną będziemy mogli już obserwować, jak duży realny wpływ na zapotrzebowanie na powierzchnię na rynku biurowym będzie miała praca zdalna.

 Bartłomiej Zagrodnik, Managing Partner/CEO w Walter Herz

Aktywność deweloperów

Warszawa

Zasoby naszego, największego rynku biurowego zbliżają się do poziomu 6 mln mkw. powierzchni. Dane Walter Herz wskazują, że w 2020 roku w Warszawie oddanych zostało 335 tys. mkw. nowych biur, podczas gdy w 2019 roku niewiele ponad 160 tys. mkw. powierzchni. Do ukończonych projektów należał m.in. wysokościowiec Mennica Legacy Tower, dwa budynki w kompleksie Varso Place, The Warsaw HUB, Chmielna 89, budynek A w kompleksie Lixa oraz dwa biurowce w inwestycji Browary Warszawskie – Biura przy Willi i Biura przy Warzelni. W budowie pozostaje 550 tys. mkw. biur, a rok wcześniej było ich w realizacji o 300 tys. mkw. więcej. Jeśli projekty będą oddawane w zapowiadanych terminach pozwoli to warszawskiemu rynkowi biurowemu płynnie przekroczyć w tym roku kolejny próg podażowy.

W bieżącym roku w Warszawie planowane jest zakończenie budowy m.in. inwestycji Warsaw Unit należącej do firmy Ghelamco, Fabryki Norblina realizowanej przez Grupę Capital Park, a także biurowca Generation Park Y budowanego przez Skanska. Pozwolenie na użytkowanie właśnie otrzymał Skyliner firmy Karimpol, który przyniósł 45 tys. mkw. powierzchni. Jeśli zapowiedzi deweloperów sprawdzą się, tegoroczna nowa podaż przewyższy wynik uzyskany w Warszawie w roku ubiegłym.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz

Na rynku warszawskim na najemców czeka dziś prawie 600 tys. mkw. powierzchni, to około 10 proc. wszystkich biur. Jak obliczają analitycy Walter Herz, podobną wartość osiągnął w ubiegłym roku w stolicy wolumen wynajmu. Ponad 600 tys. mkw. powierzchni, które trafiły do najemców oznacza, że 2020 roku popyt na warszawskie biura obniżył się o jedną trzecią w porównaniu z rokiem 2019, który z 880 tys. mkw. wolumenem najmu był dla Warszawy rekordowy.

Kraków

W 2020 roku zasoby biurowe rynku krakowskiego, który plasuje się na drugiej pozycji w kraju, przekroczyły 1,5 mln mkw. powierzchni. Przyczyniło się to tego zakończenie budowy między innymi kompleksu Unity Centre, High5ive 4, Fabryczna Office Park, DOT Office L1, czy Wadowicka 3 B. Ogół ukończonych budynków przyniósł miastu 129 tys. mkw. powierzchni biurowych.

Deweloperzy wyraźnie nadal stawiają na Kraków. W budowie na krakowskim rynku znajduje się ponad 150 tys. mkw. biur. Powstaje projekt Ocean Office Park, pierwsze budynki w kompleksie The Park, czy finalny biurowiec w inwestycji High5ive. Niebawem możemy spodziewać się w stolicy Małopolski startu kolejnych, wielkoskalowych przedsięwzięć.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz

Trójmiasto

W Trójmieście w budowie pozostaje 165 tys. mkw. powierzchni, z czego duża część nowych biur zlokalizowana jest w Gdyni. Oddanie projektów będących w końcowej fazie realizacji pozwoli trójmiejskiemu rynkowi biurowemu do końca 2021 roku przejść próg 1 mln mkw. powierzchni. W minionym roku na terenie Trójmiasta oddanych zostało 60 tys. mkw. biur, między innymi w budynkach Olivia Prime B oraz Wave A. Do realizowanych w regionie inwestycji należą 3T Office Park, K2 Kielecka, Gato, Format, czy Palio.

Poznań

2020 rok w kontekście nowych projektów biurowych w Poznaniu przebiegł spokojnie. Do użytku został oddany jeden projekt – Giant Office oferujący ponad 15 tys. mkw. powierzchni najmu.

Wśród inwestycji będących obecnie w budowie, wyróżnia się budynek D w kompleksie Nowy Rynek realizowanym przez Skanska oraz Andersia Silver, który w 2023 roku stanie się najwyższym budynkiem w mieście. Aktualnie w Poznaniu powstaje 81 tys. mkw. powierzchni biurowych.

Krzysztof Foks, Analyst w Walter Herz


Źródło:  Walter Herz 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Największe święto branży nieruchomości handlowych już 5 listopada! Zapraszamy na Galę PRCH Retail Awards [BRIEF PATRONUJE]

Gala PRCH Retail Awards

XI edycję niezależnego, eksperckiego konkursu Polskiej Rady Centrów Handlowych zwieńczy finałowa Gala ogłoszenia laureatów. Podczas wydarzenia nagrodzone zostaną najlepsze projekty spośród ponad stu zgłoszonych aplikacji. O tym, kto otrzyma prestiżowe złote i srebrne statuetki, dowiemy się 5 listopada podczas eventu online. Zapraszamy Państwa do oglądania. My na pewno będziemy uważnie śledzić wydarzenie ponieważ portal BRIEF został patronem medialnym Gali PRCH Retail Awards.

Polska Rada Centrów Handlowych zadedykowała swój konkurs sieciom handlowych, deweloperom, zarządcom, inwestorom działającym w branży nieruchomości komercyjnych, a także specjalistom zajmującym się retail marketingiem. Co roku wyróżniane są ciekawe, nieszablonowe i przede wszystkim skuteczne projekty. Pomimo sytuacji pandemicznej i wielu wyzwań, jakie stanęły przed branżą w ostatnim czasie, do tegorocznej rywalizacji włączyło się aż 70 obiektów i 7 sieci handlowych.

Wyłonienie najlepszych nastąpi już w czwartek, 5 listopada podczas finałowej Gali. Początek o godzinie 18:00. W tym roku wydarzenie odbędzie się online, dzięki czemu każdy będzie miał możliwość obejrzeć uroczystość po rejestracji na stronie konkursu www.retailawards.org.pl.

Jednym z głównych celów zapisanych w DNA naszego stowarzyszenia jest promocja najlepszych branżowych praktyk i nagradzanie innowacyjnych działań, dlatego od 11 lat przyznajemy nagrody w konkursie PRCH Retail Awards. Tegoroczna edycja będzie dla nas wyjątkowa, ponieważ to pierwszy raz, kiedy będziemy mogli gościć całe zespoły pracujące na sukces swoich projektów .

Radosław Knap, Dyrektor Generalny Polskiej Rady Centrów Handlowych

W tym roku uczestnicy zgłaszali projekty w 18 kategoriach biznesowo-strategicznych i marketingowych dla obiektów i sieci handlowych. W tym w dwóch nowych, poświęconych działaniom i strategii w social media oraz aplikacjom mobilnym. Konkursowe zgłoszenia oceniło grono blisko 30 niezależnych ekspertów reprezentujących branżę, media, środowisko naukowe i akademickie. Jury przyznawało punkty każdemu projektowi indywidualnie. Dzięki temu, że ocena nie jest porównawcza, szansę na nagrodę mają nie tylko wielkobudżetowe realizacje, ale również projekty o mniejszych nakładach finansowych i skali działań.

Wyniki poznamy już wkrótce. Zapraszamy do oglądania Gali PRCH Retail Awards. Nominowane projekty i rejestrację znajdą Państwo na stronie www.retailawards.org.pl.


Źródło: Informacja prasowa Polska Rada Centrów Handlowych

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Model pracy zdalnej zmienił rynek biurowy

Drastyczna zmiana prowadzenia warunków biznesu spowodowała pojawienie się różnych reakcji i nowych modeli dostosowania do nowej sytuacji na rynku nieruchomości komercyjnych. Zauważalny jest wzrost popytu na podnajmy i umowy krótkoterminowe, co wymaga większej elastyczności od właścicieli budynków. Praca zdalna stała się już naturalną częścią polskiego rynku pracy. Wiele firm wprowadziło rotacyjny tryb pracy np. 2 dni w biurze, a 3 zdalnie.

Koronawirus przyspieszył również transformację cyfrową np. wzrostu znaczenia pracy zdalnej, ale zarówno digitalizację nieruchomości, jak i innych procesów biznesowych oraz zarządczych. Procesy pracy zdalnej to najistotniejszy czynnik, który wpłyną na wyznaczenie nowych potrzeb konsumenckich widocznych nie tylko w sektorze komercyjnym, ale też na pierwotnym i wtórnym rynku mieszkaniowym. Czas „narodowej kwarantanny” wpłynął na wzrost popytu na domy i duże mieszkania w zielonych rejonach miast oddalonych od centrum. Będące w trakcie budowy biurowce zostaną dokończone, ale inwestorzy analizują nowe przeznaczenie planowanych do budowy jednostek w budynki mieszkaniowe.

Pandemia zmieniła rynek wynajmu powierzchni biurowych

Zwolnienia, praca zdalna, która na pewno się utrzyma, w jakimś zakresie powodują, że część wynajętej powierzchni biurowej stoi pusta, a niepotrzebne już metraże firmy próbują podnajmować. Mniej chętnie wybierane będą przestrzenie typu „open space”. Wiele firm na pewno powróci do układu gabinetowego. Zamknięte ścianami pomieszczenia są bezpieczniejsze. Zwiększy się też średnia powierzchnia przypadająca na jednego pracownika. Dziś jest to 7 mkw., a może być 10 – 15 mkw.

Według najnowszych danych REDD największej bazy danych o rynku biurowym w Polsce, w ofercie wynajmu jest obecnie w całym kraju ponad 2,52 mln m kw. powierzchni biurowej, co stanowi nowe maksimum tego wskaźnika dla roku 2020. Rynek jednak nie daje za wygraną, a najemcy podpisują umowy na nową powierzchnię. W okresie od 14 sierpnia 2020 roku do 14 września najwięcej nowych umów podpisano w Warszawie – w sumie sfinalizowano 212 transakcji. Drugi na liście liderów jest Wrocław z 45 transakcjami, a trzecie Katowice, gdzie podpisano 33 umowy. Tylko 12 transakcji w ostatnim miesiącu sfinalizowano Gdańsku, tam również wolna powierzchnia czeka na Najemcę najdłużej, bo aż 291 dni. Najszybciej wolna powierzchnia znajduje zbyt w Katowicach, gdzie moduły czekają na nowego Najemcę jedynie przez 174 dni. W Krakowie to 214 dni, we Wrocławiu 227, w Poznaniu 268, a w Warszawie 285 dni. W Warszawie mamy dokładnie 51 481 m2, a w Polsce 113 179 m2 powierzchni do podnajmu.

Biura nie znikną, nadal będą kluczowe dla prowadzenia biznesu

Pandemia niewątpliwie zmieniła trendy panujące na rynku biurowym. W krótkim czasie standardem może okazać się zawieranie najmów na 3 lata, a nie jak obecnie na 10, z ewentualną opcją wyjścia lub zmiany w połowie okresu najmu. To z kolei spowoduje, że deweloperzy będą musieli wypracować pewien mechanizm pozwalający im zachować płynność wobec wierzycieli, a jednocześnie pozyskiwać najemców. Wynajmujący mogą również dążyć do precyzyjnego określenia definicji siły wyższej w umowie najmu, jeżeli wcześniej tego nie zrobili. Część z nowo powstających biurowców ma już komplet najemców. Biorąc pod uwagę obiekty budowane w Warszawie, już ponad 60 proc. powierzchni jest zabezpieczona umowami „przed najmu” czy listami intencyjnymi.

Jak informuje raport Polskiej Izby Nieruchomości Komercyjnych (PINK) „Biura i magazyny 2020 – nowa rzeczywistość?”, którego źródłem danych są firmy doradcze działające na rynku nieruchomości komercyjnych (BNP Paribas Real Estate, CBRE, Colliers International, Cresa, Cushman&Wakefield, JLL, Knight Frank, Savills). Wolumen transakcji inwestycyjnych na rynku biur w I połowie roku osiągnął poziom ponad 1,3 mld euro. Sfinalizowano łącznie 21 transakcji kupna/sprzedaży 38 budynków biurowych. Do największych należały: sprzedaż przez Skanska High Five 4&5 do Credit Suisse (Kraków), Wola Center przez Develię do Hines (Warszawa) oraz Equal Business Park przez Cavatinę do Apollo Rida (Kraków). Duży wpływ na ten doskonały wynik dla sektora biurowego miała transakcja zakupu większości udziałów w GTC przez węgierski Optimum Ventures Private Equity Fund, która w Polsce obejmowała zarówno portfel budynków biurowych, jak i centra handlowe.

W transakcjach dotyczących powierzchni powyżej 5,000 mkw. widoczne są oczekiwania firm co do gwarancji elastyczności najmu, zarówno pod kątem ekspansji, jak i redukcji zajmowanej powierzchni. Niemniej jednak takie zapisy w umowach nie są nowością – istniały już dużo wcześniej, przed pojawieniem się wirusa. Ponadto, niemal połowa wolumenu powierzchni w budowie planowanego do oddania w tym roku jest już wynajęta, dlatego wskaźnik pustostanów nie powinien znacząco wzrosnąć. Prognozuje się, że nie przekroczy 12%. Firmy, które mogą sobie na to pozwolić, odkładają w czasie decyzje co do finalizacji najmu lub decydują się na rozwiązania hybrydowe.

W II kwartale 2020 roku na stołeczny rynek dostarczono około 100,1 tys. m2 nowoczesnej powierzchni biurowej w czterech projektach. Popyt w tym czasie osiągnął prawie 334,8 tys. m2, w tym szczególnie wysoką aktywność najemców zaobserwowano w II kw. tego roku — ponad 195,9 tys. m2 wynajętej powierzchni biurowej. Na koniec II kwartału br. w Warszawie wskaźnik pustostanów osiągnął wartość 7,9 proc. (wzrost o 0,4 pkt proc. w porównaniu z poprzednim kwartałem i spadek o 0,6 pkt proc. w odniesieniu do porównywalnego okresu w 2019 roku). Dostępność powierzchni biurowej wynosiła prawie 448 tys. m2. W strefach centralnych współczynnik pustostanów wyniósł 5 proc., poza centrum miasta sięgnął 9,8 proc.

Nowe potrzeby i oczekiwania konsumentów

Prewencja oraz bezpieczeństwo zdrowotne w biurach stały się jedną z głównych funkcji w projektowaniu i zarządzaniu nieruchomościami, a dystans społeczny stał się jednym z najważniejszych kryteriów organizacji funkcji w budynkach.

Obecnie już co trzeci pracodawca deklaruje zamiar przejścia na pracę zdalną, a ponad połowa organizacji rozważa tworzenie w przyszłości rozproszonych zespołów. Wzrasta również zainteresowanie hybrydowym modelem najmu, polegającym na połączeniu tradycyjnego biura i przestrzeni coworkingowej. Wszystko to powoduje, że część najemców nie potrzebuje już tak dużych powierzchni biurowych i decyduje się na podnajem dotychczasowego biura lub jego części, renegocjacje warunków, lub nawet rezygnację z posiadania większej liczby placówek i wypowiadanie umów najmu, potwierdzają badania Hays Poland.

Natomiast jak dowiadujemy się z raportu CBRE Research Gateway „Rynek powierzchni biurowych w miastach regionalnych” – w drugim kwartale roku odnotowano wzrost pustostanu o niemal 54 tys. mkw. CBRE to największa na świecie firma doradcza i inwestycyjna działająca w sektorze nieruchomości komercyjnych. Spadek stopy pustostanu nastąpił jedynie we Wrocławiu, Katowicach i Szczecinie. Największy wzrost poziomu pustostanu odnotowano w Lublinie (2,8 p.p.) oraz Trójmieście (2 p.p.), które mimo to utrzymuje najniższy poziom pustostanu ze wszystkich miast regionalnych.

W miastach regionalnych nie uwidocznił się ogólno-rynkowy trend w zmianach stawek czynszowych. Nieznaczny spadek poziomu czynszu w najlepszych budynkach odnotowano w Katowicach oraz Łodzi, gdzie wynoszą one obecnie odpowiednio EUR 13,8/ mkw. i EUR 13,3/ mkw. W części miast zauważono bardziej elastyczne podejście wynajmujących, w szczególności w przypadku projektów, które zostały dopiero dostarczone na rynek lub mają zostać dostarczone w najbliższym czasie, a nie mają osiągniętego założonego poziomu komercjalizacji, co może skutkować spadkiem poziomu czynszu efektywnego.

Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce wróci do poziomu inwestycji sprzed pandemii za 1,5 roku, tj. o ok. 6 miesięcy wcześniej niż inne rynki w Europie, wynika z raportu CBRE „Real Estate Market Mid-Year Outlook 2020”.

 

✔️ doświadczony menedżer i lider zespołu, ✔️dyrektor w agencji komunikacji i marketingu, ✔️ ekspert rynku nieruchomości i budownictwa, ✔️ dziennikarz biznesowy, specjalista od "treści" i nowoczesnych mediów, ✔️doradca w wielu obszarach i dużych projektach biznesowych.

Adam Białas

COVID 19 zmienił rynek nieruchomości – potrzebne są nowe strategie sprzedażowe

Adam Białas - czas na narzędzia e-marketingowe i działania nie standardowe „szyte na miarę”

Wprowadzenie w marcu obostrzeń związanych ze stanem pandemii, miało negatywny wpływ na sprzedaż i przekazywanie mieszkań, zarówno na rynku pierwotnym jak i wtórnym. W tym okresie firmy deweloperskie i agencje nieruchomości odnotowały spadek transakcji od 40 do nawet 70 proc. Należy jednak pamiętać, że na analogicznych rynkach Azji stanowił on, aż 95 proc. Hongkong, który cechuje się równie wysokim popytem na mieszkania, po kilkunastu tygodniach praktycznie całkowitego zawieszenia transakcji w lutym, szybko wraca do normy. Niewątpliwie kryzys zmienił zasady gry, do tej pory wysoki popyt powodował, że mieszkania sprzedawały się łatwo. Teraz należy się liczyć z jego osłabieniem i silną walką o klienta.

Zwykłe działania to za mało

Większość kampanii firm deweloperskich opiera się na podstawowych narzędziach e-marketingu, które są powszechnie oferowane na rynku. Należą do nich: SEO i reklamy AdWords (remarketing),  treści służące marce czyli Content Marketing,  media społecznościowe,  Business View, czyli wizualizacje projektów i praca nad wysokimi ocenami klientów, wspierające brand treści wideo. Powielanie działań marketingowych przez większość firm nie da oczekiwanych efektów sprzedażowych.

Ostatnie tygodnie i zmiany wywołane epidemią koronawirusa spowodowały diametralną zmianę nastrojów i powstanie nowej grupy docelowej na rynku sprzedaży nieruchomości. Średnio decyzja o zakupie nieruchomości trwa od 4 do 6 miesięcy. W najbliższych miesiącach zaobserwujemy ograniczony popyt i polaryzację zmian w zachowaniach konsumenckich. Klienci, którzy muszą jak najszybciej dokonać transakcji lokalowej, będą teraz skłonni analizować oferty tańsze (odleglejsze lokalizacje, metraż) Wielu wstrzyma się do stabilizacji ich sytuacji. Aby zatrzymać nabywców, deweloperzy z ofertami w bardziej centralnych lokalizacjach wprowadzają promocje i rabaty (szczególnie na większe lokale).

Od strony sprzedażowej rekomenduję dużą empatię i elastyczne przygotowanie się do nowych zasad na rynku. Mamy już do czynienia z tworzeniem nowych potrzeb wśród nabywców. Oprócz możliwości efektywnej strategii wsparcia sprzedaży opartej na unikatowych rozwiązaniach e-PR i e-marketingowych, warto rozważyć modele współpracy oparte na rozliczeniu „success fee” za sprzedaż lokali.  Stanowią one podobny koszt (kilku procent), jak wydatki ponoszone wewnętrznie na działania marketingowe deweloperów. Warto więc przeanalizować, jakie atuty mają nasze oferty, dla kogo mogą być teraz atrakcyjne i jak to eksponować w przekazie. Znaczące staną się też, do tej pory mniej znane, narzędzia e-marketingowe i działania nie standardowe „szyte na miarę”.

W połowie marca br. prognozowaliśmy możliwy rozwój sytuacji w różnych wariantach. Najbardziej optymistyczny zakładał  stopniowy powrót do normalności już w maju br. i spadek PKP do ok 2 proc.  Ekonomiści Banku Światowego prognozują, że z powodu skutków pandemii koronawirusa wzrost polskiej gospodarki spowolni w 2020 r. do 0,4 proc. z 4,1 proc. zanotowanego w 2019, a w przyszłym roku gospodarka ma przyspieszyć do około 2 proc.  Tempo rozwoju gospodarki będzie też w dużym stopniu zależeć od wykorzystanych przez państwo narzędzi wsparcia oraz tego, jak zachowają się firmy i gospodarstwa domowe.

Stabilnie i ostrożnie

Globalne wydarzenia często wpływają na efektywność kampanii reklamowych. Epidemia COVID-19 nie jest wyjątkiem. Firmy zmieniają sposób działania, ludzie zostają w swoich domach, a świat reaguje na pandemię – odbiorcy zwracają się do wyszukiwania wiadomości online w celu uzyskania odpowiedzi na pytania i rozwiązań dotyczących ich nowych potrzeb. W ostatnich dwóch dekadach Core PR kompleksowo obsłużyła ponad 600 kampanii dla największych korporacji z wielu sektorów gospodarki. Analizując najnowsze wyniki spółek sektora nieruchomości notowanych na GPW, możemy zaobserwować pewne wspólne trendy rynkowe, mające wpływ na ceny mieszkań na naszym rynku. Poprzednie spowolnienia w latach 2001 oraz 2008-2009 również miały wpływ na zmianę zachowań konsumenckich. Pamiętajmy jednak, że od tego czasu wprowadzono szereg zabezpieczeń, które obecnie oddziałują na bardzo stabilną pozycję sektora.

Sytuacja spółek notowanych na GPW

Ważnym wskaźnikiem rentowności dla deweloperów jest marża brutto ze sprzedaży, czyli to ile deweloper zarobi przed uwzględnieniem kosztów ogólnego zarządu i sprzedaży. To pokazuje jak dobrze spółka potrafi zorganizować budowę – tanio kupić ziemię, znaleźć dobrego wykonawcę, a na końcu sprzedać ten projekt klientom. W indeksach WIG20, mWIG40, sWIG80 znajdziemy 8 deweloperów, których można podzielić na dwie podstawowe grupy: mieszkaniowych oraz spółki zajmujące się nieruchomościami komercyjnymi. Deweloperami mieszkaniowymi są Polnord, Dom Development i Atal. Nieruchomościami komercyjnymi zajmują się GTC, MLP Group i PHN. Natomiast LC Corp i Echo są spółkami z istotnym udziałem obu tych segmentów. Najtrudniej przeanalizować spółki, które mają oba te segmenty, bo trzeba podejść oddzielnie do każdej z linii biznesowych.

WIG nieruchomości

Indeks „WIG – Nieruchomości” jest subindeksem sektorowym indeksu WIG. W jego skład wchodzi obecnie 28 spółek spełniających kryteria bazowe i przydzielonych do sektora „deweloperzy”. Na WIG-Nieruchomości składają się spółki o zróżnicowanym profilu działalności: deweloperzy mieszkaniowi, komercyjni i mieszani, spółki łączące budowanie z zarządzaniem portfelami nieruchomości, działające w kraju i za granicą. W zróżnicowany sposób kształtują się również notowania tych firm. Pięć czołowych spółek to aż 72,54 proc. udziału w portfelu „WIG NRCHOM”. Liderami są Globe Trade Centre SA 27,70 proc. i  Develia SA 17,89 proc., po nich  Echo Investment SA 14,67 proc.,  Dom Development SA 12,28 proc. i MLP Group SA 6,47 proc. Wartość księgowa portfela Globe Trade Centre SA (GTC) to 2,3 miliarda euro, a firma realizuje inwestycje w trzech sektorach rynku nieruchomości: budynków i parków biurowych, centrów handlowo-rozrywkowych oraz mieszkaniowym.

COVID-19 zmienił rynek sprzedaży nieruchomości

W najbliższych tygodniach spodziewana jest wzmożona aktywność zakupowa, związana z kolejnymi etapami otwierania rynku i anulowania ograniczeń związanych z kwarantanną. W ostatnich latach deweloperzy nie musieli się zbytnio starać o pozyskiwanie klientów, ponieważ popyt był duży. Skupiano się głównie na standardowych narzędziach marketingowych i to najczęściej pozwalało osiągnąć planowany poziom sprzedaży.

Obserwując SERP (Search Engine Results Page) widzimy, że obecnie wyszukiwarki mogą szukać czegoś zupełnie innego, więc kliknięcia (PPC) nie są warte wydatków na reklamę. Od kilku tygodni, odkąd COVID-19 stał się pandemią, zaobserwowaliśmy spadek współczynników konwersji średnio o 21 proc. Oczywiście każda branża widzi inną skuteczność, ale w sektorze nieruchomości znacznie zwiększono nakłady na kampanie w okresie kwarantanny. Pomysł o tyle dobry, o ile zastosowałby go jeden gracz na rynku. W efekcie powszechnego wykorzystania tej prostej opcji marketingowej, odnotowano jedynie spadek konwersji.

Pełne oszacowanie sytuacji w polskiej gospodarce i jej wpływu na rynek nieruchomości w najbliższych miesiącach jest bardzo trudne. Niezwykle istotne elementy dla analizy to: długość trwania blokady i ewentualne jej powroty, działanie programów pomocowych rządu i UE na poszczególne branże.

 

✔️ doświadczony menedżer i lider zespołu, ✔️dyrektor w agencji komunikacji i marketingu, ✔️ ekspert rynku nieruchomości i budownictwa, ✔️ dziennikarz biznesowy, specjalista od "treści" i nowoczesnych mediów, ✔️doradca w wielu obszarach i dużych projektach biznesowych.

Adam Białas

Co-living na emeryturze, czyli ekonomia współdzielenia dla seniorów

co-living emerytura seniorzy Cushman Wakefield

O współdzieleniu przestrzeni na rynku nieruchomości mówi się coraz częściej. Okazuje się, że z dzielenia przestrzeni, zainteresowań i wartości mogą korzystać nie tylko młodzi ludzie, pracownicy dużych firm czy studenci. W najnowszym raporcie firmy doradczej Cushman & Wakefield, „Co-living – nowa era na inwestycyjnym rynku nieruchomości w Polsce” eksperci postanowili zgłębić temat senior housingu.

Nie bez powodu – prognozy Głównego Urzędu Statystycznego wskazują, że liczba mieszkańców w wieku 60+ wzrośnie do 2050 roku o około 52%. Jest to zatem nie tylko szansa na nowy poziom życia ludzi na emeryturze, ale także trend, który ma ogromny potencjał rozwoju.

Dane, które aktywizują trend

Co-living na emeryturze jest rosnącym trendem, który ma ogromny potencjał rozwoju. Wszystko przez demografię, której wyniki mówią same za siebie – społeczeństwo w Polsce coraz bardziej się starzeje. Wraz z przewidywanym spadkiem liczby ludności o 4,5 mln do 2050 r. spodziewany jest jednocześnie systematyczny wzrost liczby osób w wieku 60 lat i więcej. Prognozy Głównego Urzędu Statystycznego wskazują, że liczba mieszkańców w wieku 60+ wzrośnie do 2050 r. o około 52% (z 9 mln do około 13,7 mln), a udział osób z tej kategorii wiekowej w ogólnej liczbie ludności przekroczy w 2050 r. 40%. Co więcej, począwszy od 2026 r. rozpocznie się dynamiczny wzrost liczby osób w wieku 80 lat i więcej. Pomiędzy 2025 a 2040 r. liczebność osób w tym wieku zwiększy się z 1,7 mln do 3,4 mln, czyli dwukrotnie. Dane demograficzne motywują trendy na rynku. Rosnąca liczba ludzi w starszym wieku tworzy potencjał rozwoju usług dedykowanych seniorom.

Potrzeba współobecności

Rozwój senior housingu powodowany jest rosnącymi potrzebami osób starszych. Wraz z wiekiem maleje poziom zdolności do codziennej samoobsługi. Jak pokazują wyniki ostatniego badania EHIS (European Health Interview Survey), co trzecia osoba w wieku 65 lat i więcej miała trudności z wykonaniem codziennych czynności. W grupie osób najstarszych (80 lat i więcej) już niemal 6 osób na 10 deklarowało problemy z samoobsługą, a blisko 45% tych osób musiało samotnie zmagać się z tymi problemami. Co więcej, pojawia się także problem potrzeb społecznych. Zgodnie z wynikami „Badania spójności społecznej 2015”, co dziesiąta osoba starsza ma bardzo ograniczone kontakty społeczne. Warto podkreślić, że wyłączenie się z życia zawodowego nie musi oznaczać rezygnacji z życia towarzyskiego i społecznego. Jest to wręcz doskonały moment na kontynuację aktywnego trybu życia, bądź nawet rozpoczęcie go. Wiele projektów senior housing pozwala bez przeszkód realizować swoje pasje i zainteresowania, zachowywać kontakt z ludźmi i lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami.

Przyglądając się życiu seniorów

Wyzwanie na rynku stanowi dotychczasowe budownictwo senioralne. Duże mieszkania na wyższych kondygnacjach bez dostępu do windy stają się problematyczne i stanowią przeszkodę w komfortowym funkcjonowaniu. Co więcej, osoby starsze potrzebują zróżnicowanego zakresu pomocy. W Polsce nowoczesne ośrodki dla seniorów to na razie rzadkość. Pod względem oferowanego standardu nasz kraj znacznie odbiega od USA i Europy Zachodniej. W naszym społeczeństwie ośrodki dla osób starszych nadal postrzegane są jako domy starców. W większości z nich brakuje pomieszczeń rehabilitacyjnych na wysokim poziomie, a rozrywka sprowadza się najczęściej do sali z telewizorem. Problemem jest także fakt, iż część domów opieki w Polsce jest zbyt duża, co nie sprzyja integralności mieszkańców, nawiązywania kontaktów i budowania małych społeczności. Aby ośrodki senioralne spełniały swoje zadanie, oprócz zapewnienia opieki medycznej i rehabilitacyjnej, szczególnie ważne jest zadbanie o warunki sprzyjające integracji z innymi ludźmi.

Nowoczesne rozwiązania

Nowoczesne budownictwo senioralne daje ogromne możliwości rozwoju nowego sektora nieruchomości dopasowanego do potrzeb ludzi starszych. Dzięki odpowiedniej koncepcji i lokalizacji tego typu projektów, seniorzy w nich zamieszkujący bez przeszkód mogą realizować swoje pasje i zainteresowania, zachowywać kontakt z innymi ludźmi i lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami.

Projekty typu „independent living”, czyli umożliwiające niezależne i godne życie ludziom w starszym wieku, są już bardzo popularne w Stanach Zjednoczonych i Europie Zachodniej. Ciekawym rozwiązaniem są budynki integrujące osoby starsze z ludźmi w młodszym wieku, rodzinami, dziećmi i osobami czynnymi zawodowo (np. The Palms of Largo w Stanach Zjednoczonych). Natomiast w holenderskim Deventer dom opieki Humanitas umożliwia studentom mieszkanie bez opłat czynszowych wraz z osobami starszymi w ramach projektu mającego na celu zapobieganie negatywnym skutkom starzenia się. Pierwsze obiekty senior housing działają także w Polsce. Przykładem takiego projektu jest Rezydencja Na Dyrekcyjnej we Wrocławiu, firmy ORPEA Polska. Budynek dzieli się na niezależne od siebie części: mieszkania dla seniorów i dom opieki z rozbudowanym centrum Alzheimera. Obie części działają w ramach jednego kampusu, jednak do każdej prowadzi oddzielne wejście. Do dyspozycji mieszkańców są komfortowe apartamenty z aneksem kuchennym i łazienką. Podopieczni mogą korzystać ze wsparcia medycznego, pomocy w codziennych czynnościach, a także uczestniczyć w wydarzeniach kulturalnych i zajęciach aktywizujących.

Małgorzata Dziubińska, Associate Director, Consulting & Research, Cushman & Wakefield

Więcej w raporcie „Co-living – nowa era na inwestycyjnym rynku nieruchomości w Polsce”.

Pełna wersja raportu do pobrania TUTAJ.

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Całkowity wolumen powierzchni biurowej w 15 krajach regionu CEE do 2021 przekroczy 30 mln mkw.

Największą podaż nowoczesnej powierzchni biurowej w 15 krajach Europy Środkowo-Wschodniej odnotowano w Warszawie, Budapeszcie i Pradze, natomiast największy wzrost nowej podaży w I półroczu 2019 r. miał miejsce w Bukareszcie. Najbardziej aktywne sektory najemców to: IT, usługi profesjonalne, bankowość oraz sektor BPO/SSC. Coraz więcej budynków biurowych może pochwalić się prestiżowymi certyfikatami, nowoczesnymi rozwiązaniami technologicznymi i ekologicznymi oraz innowacyjnie zaprojektowaną powierzchnią.

Raport „The ExCEEding Borders” analizuje rynki biurowe w 15 krajach Europy Środkowo-Wschodniej: Albanii, Białorusi, Bułgarii, Chorwacji, Czechach, Estonii, na Węgrzech, Łotwie, Litwie, w Czarnogórze, Polsce, Rumunii, Serbii, Słowacji i na Ukrainie. Eksperci Colliers skupili się na danych, takich jak: całkowite zasoby biurowe, warunki najmu i dzierżawy, poziom pustostanów, powierzchnia w budowie oraz prognozy na najbliższe lata.

Łączne zasoby nowoczesnych biur w 15 krajach Europy Środkowej i Wschodniej w I półroczu 2019 r. osiągnęły 27 mln mkw. W tym czasie deweloperzy oddali do użytku 707 tys. mkw., a 3,7 mln mkw. jest obecnie w budowie. Największą podaż nowoczesnej powierzchni biurowej odnotowano w Warszawie, Budapeszcie i Pradze, natomiast największy wzrost nowej podaży w pierwszej połowie 2019 r. nastąpił w Bukareszcie. Drugie miejsce pod względem ilości nowej powierzchni biurowej oddanej w tym samym czasie zajęła Sofia, a kolejne Warszawa — mówi Dominika Jędrak, dyrektor Działu Doradztwa i Badań Rynku, Colliers International. 

Większość nowoczesnych projektów biurowych jest zlokalizowana w stolicach krajów, choć rynek biurowy rozwija się również w miastach regionalnych. W pierwszej połowie 2019 r. we wszystkich stolicach 15 analizowanych państw najemcy wynajęli ponad 1,5 mln mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej. Najbardziej aktywne pod tym względem sektory to IT, usługi profesjonalne i bankowość. Również sektor BPO/SSC rozwija się dynamicznie w większości z analizowanych w raporcie krajów regionu. 

Obecnie najwięcej nowoczesnej powierzchni biurowej powstaje w Warszawie, Budapeszcie i Sofii. Prognozujemy, że w 2021 r. całkowite zasoby biurowe w regionie CEE przekroczą poziom 30 mln mkw. — mówi Anna Maroń, analityczka, Dział Doradztwa i Badań Rynku, Colliers International.

Kraje bałtyckie – aktywny rozwój rynku biurowego w Wilnie i duża liczba projektów w przygotowaniu w Rydze

Wileński rynek biurowy obserwuje aktywny rozwój nowych projektów. Nowa podaż dodatkowo podnosi standardy jakościowe oraz kładzie większy nacisk na zrównoważony rozwój i innowacyjność. Jest to zgodne z potrzebami i oczekiwaniami najemców oraz współczesnych pracowników, jak również skutkuje wejściem na rynek nowych międzynarodowych graczy.

W ciągu ostatnich sześciu i pół roku rynek biurowy nadal wykazuje stałą aktywność w Tallinie, co skutkuje dużym popytem i wysokim poziomem rozwoju. W estońskiej stolicy znajduje się Ülemiste City, największe inteligentne miasto na terenie krajów bałtyckich i największy prywatny kampus biznesowy w Europie Północnej.

W Rydze w budowie jest kilka nowych projektów, realizację innych dopiero zapowiedziano. Planowana jest tam m.in. inwestycja o nazwie The Pine. Będzie to pierwszy biurowiec w tym mieście wybudowany w całości z drewna i pierwszy w krajach bałtyckich, który będzie się ubiegał o certyfikację WELL Building Standard, w uzupełnieniu do LEED Platinum.

Europa Środkowa – przemiana nieruchomości poprzemysłowych w nowoczesne powierzchnie biurowe  

Czechy i Słowacja znajdują się w fazie ekspansji – w pierwszej połowie 2019 r. w Pradze i Bratysławie oddano do użytku ponad 130 tys. mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej. Wyraźnie obecny jest również trend rynkowy polegający na renowacji starych obiektów poprzemysłowych na nowoczesne i tętniące życiem powierzchnie biurowe. Przykładem tej tendencji może być Pradiareň 1900 – inwestycja typu mixed-use powstała w wyniku modernizacji dawnej Bratysławskiej Fabryki Nici.

Jednym z najbardziej dynamicznych ośrodków w regionie CEE stał się Bukareszt. Jest to ściśle związane ze specyfiką tamtejszego rynku pracowników cechującego się dobrą znajomością języków, a jednocześnie znacznie niższymi kosztami zatrudnienia niż w przypadku Europy Zachodniej.

Warszawa również rozwija się bardzo szybko, w budowie znajduje się tu około 40 budynków biurowych o łącznej powierzchni ponad 830 tys. mkw., co oznacza pespektywę stopniowego wypełnienia luki podażowej w ciągu najbliższych 24 miesięcy. Największe projekty to The Warsaw HUB, Mennica Legacy Tower oraz Varso Place, który będzie najwyższym budynkiem w Unii Europejskiej.

Na koniec I półrocza 2019 r. całkowite zasoby biurowe w Budapeszcie przekroczyły 3,6 mln mkw. W 2019 r. tamtejszy rynek należał do właścicieli nieruchomości. Największe transakcje zawierane były przez najemców działających w sektorze IT, finansowym i farmaceutycznym oraz przez instytucje publiczne. Do 2021 roku w Budapeszcie ma powstać 404 tys. mkw. biur, z czego 95 tys. mkw. ma zostać oddane do końca 2019 roku.

Ukraina i Białoruś – coraz więcej współdzielonych powierzchni biurowych 

W Europie Wschodniej nastąpiło ożywienie na rynku wynajmu powierzchni biurowych, ze strony zarówno najemców, którzy chcą poprawić swoje warunki pracy poprzez przejście ze starszych biur do nowszych, jak i deweloperów, którzy rozpoczynają budowę lub projektowanie nowych centrów biznesowych. Należy również zauważyć, że aktywny rozwój parków innowacji oraz pojawienie się dużych centrów współpracy w tradycyjnych budynkach biurowych pokazuje, że tendencja do tworzenia powierzchni biurowych opartych na współpracy jest coraz silniejsza. W Mińsku powstał również pierwszy budynek, w którym systemy multimedialne są zintegrowane bezpośrednio z architekturą.

Kraje bałkańskie – duży popyt w Belgradzie, Zagrzebiu, Tiranie i Podgoricy

W I półroczu 2019 r. podaż nowoczesnej powierzchni biurowej w stolicy Bułgarii odnotowała 4-procentowy łączny wzrost zasobów i osiągnęła poziom 2,2 mln mkw. Całkowity popyt w pierwszej połowie roku wyniósł 66,4 tys. mkw. Najemcy pochodzili głównie z sektorów takich, jak IT i outsourcing. 

W Serbii popyt na wysokiej klasy nowoczesne nieruchomości biznesowe pozostaje stosunkowo wysoki w porównaniu z dostępną podażą. Budownictwo biurowe w Belgradzie znajduje się na historycznie wysokim poziomie. Obecnie w budowie jest ponad 180 tys. mkw. Również rynek biurowy w Zagrzebiu i Tiranie charakteryzuje się dużym popytem na budynki klasy A oraz ciągłym spadkiem wskaźnika pustostanów z powodu powolnego dostarczania nowej podaży.

Popyt na powierzchnię biurową w Podgoricy znacznie wzrósł w 2019 r. w porównaniu z poprzednimi okresami. Wskaźnik pustostanów w mieście wynosi około 10%. Dzięki stabilnemu wzrostowi gospodarczemu w ostatnich latach, Czarnogóra z pewnością nadal będzie przyciągać inwestycje zagraniczne.

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Rynek nieruchomości komercyjnych po I połowie roku

Po 6 miesiącach roku w każdym sektorze nieruchomości miały miejsca wydarzenia, które są kontynuacją zeszłorocznych trendów lub dopiero je wyznaczają. Eksperci Colliers International wyróżnili 6 kluczowych z nich:   Luka do zapełnienia    Warszawski rynek przekroczył poziom 5.5 mln mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej rozlokowanej w 550 nowoczesnych biurowcach. W dalszym ciągu mamy jednak do czynienia […]

Po 6 miesiącach roku w każdym sektorze nieruchomości miały miejsca wydarzenia, które są kontynuacją zeszłorocznych trendów lub dopiero je wyznaczają. Eksperci Colliers International wyróżnili 6 kluczowych z nich:

 

  • Luka do zapełnienia 

 

Warszawski rynek przekroczył poziom 5.5 mln mkw. nowoczesnej powierzchni biurowej rozlokowanej w 550 nowoczesnych biurowcach. W dalszym ciągu mamy jednak do czynienia z luką podażową na rynku biurowym w stolicy. W budowie jest ponad 40 projektów o łącznej powierzchni 870 000 mkw., które będą ją sukcesywnie zapełniać w ciągu najbliższych 24 miesiącach.

 

  • Coworki w natarciu

 

Międzynarodowi operatorzy coworkingu kontynuują ekspansje poza stolicą, biorąc na celownik największe rynki biurowe w Polsce. Firma Spaces otworzyła biuro we Wrocławiu w kompleksie wielofunkcyjnym Wroclavia, zaś węgierski operator biur serwisowanych dołączył do grona najemców powstającego w Łodzi kompleksu biurowego Imagine. 

 

  • Prywatne akademiki na celowniku

 

Na rynku inwestycyjnym utrzymuje się wysoki poziom zainteresowania aktywami alternatywnymi. Spółka Student Depot, która zarządza siecią akademików w Polsce oferującą 2000 miejsc noclegowych, została sprzedana za ponad 60 mln EUR do Griffin Real Estate oraz Kajima Student Housing Limited.

 

  • Pracownik poszukiwany

 

Najniższy od 25 lat poziom bezrobocia staje się przyczyną, dla której coraz więcej firm, głównie z sektora produkcji oraz e-commerce, zaczyna lokować swoje obiekty magazynowe nie tylko przy głównych szlakach autostradowych, ale także na terenach o lepszym wskaźniku dostępności kadr (dawne miasta wojewódzkie).

 

  • Magazyny w mieście

 

Rośnie zapotrzebowanie na logistyczne projekty miejskie, które są następstwem ekspansji w sektorze sprzedaży on-line. Oczekiwania konsumentów będą wymuszały dalszy rozwój łańcuchów dostaw i poprawy efektywności usług związanych z dostawą tego samego lub następnego dnia.

 

  • Nowe galerie handlowe

 

Na handlowej mapie Polski pojawiły się trzy nowe obiekty handlowe – Galeria Młociny w Warszawie (78,5 tys. m2 GLA), centrum wyprzedażowe Silesia Outlet w Gliwicach (12 tys. m2 GLA) oraz Tkalnia Pabianice (12 tys. m2 GLA) w aglomeracji łódzkiej.  

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

Nowy kapitał może zainwestować w nieruchomości nawet 2,5 biliona dolarów do 2020 roku

Jak wynika z najnowszego raportu Colliers International „Global Capital Diversification: Europe in Context”, na całym świecie rośnie wartość kapitału inwestowanego w nieruchomości. To wynik większego apetytu inwestorów instytucjonalnych oraz pojawienia się nowych źródeł kapitału.

W 2018 roku wartość inwestycji w nieruchomości dokonanych przez globalne instytucje osiągnęła co najmniej 840 mld dolarów. Kolejne 370 mld dolarów pochodzące z funduszy zamkniętych czeka na zainwestowanie w tego typu aktywa w roku 2019. Wartość inwestycji może podwoić się z uwagi na rosnący wpływ lokalnych inwestorów i rodzinnych funduszy majątkowych, gdyż aktualnie stanowią one zaledwie 10,4% kwot zainwestowanych w nieruchomości. Wartość nowego kapitału, który może zostać zainwestowany w nieruchomości do 2020 roku, może sięgnąć 2,5 biliona dolarów.

Nowe źródła kapitału

Globalna wartość zarządzanych nieruchomości („REAUM” – Global real estate assets under management) podwoiła się w drugiej połowie cyklu inwestycyjnego od 2014 r., a 100 największych globalnych podmiotów zarządzających funduszami zwiększyło REAUM z 1,6 do 3 bilionów dolarów. Jednak wzrost REAUM dla 10 czołowych funduszy był wolniejszy niż dla 100 kluczowych funduszy (odpowiednio 60% i 88%), wskazując na rosnące zróżnicowanie kapitału.

Z dodatkowych 298 funduszy nieruchomości zamkniętych w ubiegłym roku, w połączeniu z istniejącymi zbywalnymi papierami wartościowymi, większość pieniędzy jest teraz alokowana w transakcje oportunistyczne. Na przeciwnym, czyli bardziej defensywnym biegunie ryzyka widać dalszy rozwój funduszy dłużnych, których kapitał w marcu 2019 roku wynosi około 61 mld dolarów. Przeprowadzona przez Colliers International analiza globalnych inwestorów, pokazuje, że co najmniej dwie trzecie z nich już zainwestowało lub aktualnie inwestuje większe środki w instrumenty dłużne, z których część dedykowana jest działalności deweloperskiej.

Pomimo nieznacznego spowolnienia wzrostu gospodarczego i działalności inwestycyjnej wartość zarządzanych na całym świecie aktywów nieruchomościowych nadal rośnie, podobnie jak inwestowane w nie środki. Choć inwestorzy są bardziej ostrożni ze względu na niepewność związaną z Brexitem oraz rosnące napięcia między Chinami i USA, nadal pojawiają się nowe źródła globalnego kapitału mimo konsolidacji wśród większych podmiotów zarządzających funduszami nieruchomościowymi. Główne źródła aktywnego na całym świecie kapitału pozostają w rękach instytucji i podmiotów typu private equity, ale przez kolejne pięć lat obserwować będziemy oznaki zmian w tym obszarze, gdyż zainteresowanie sektorem nieruchomości będzie rosło wśród inwestorów rodzinnych i państwowych funduszy majątkowych. Kolejnym ważnym trendem, który obserwujemy, jest rosnące zainteresowanie branżą logistyczną i budownictwem mieszkaniowym, które były najszybciej rozwijającymi się sektorami w Europie i na całym świecie. Znacznie wzrosło zainteresowanie działalnością deweloperską, gdyż w dobie ograniczonej dostępności pojawia się potrzeba inwestowania w nowy produkt, a spadające stopy zwrotu zmniejszą dochodowość dotychczasowych aktywów – komentuje Richard Divall, dyrektor Działu Rynków Kapitałowych w regionie EMEA w Colliers International.

Europa na radarze inwestorów

Bezpośrednim beneficjentem rosnącej dywersyfikacji globalnego kapitału jest Europa, szczególnie pod względem nowego kapitału z Azji, który stanowi 30% inwestycji zagranicznych i pochodzi głównie z Korei, Singapuru i Hongkongu. Rośnie też zainteresowanie europejskim rynkiem inwestorów z Japonii i Australii. Przewidujemy, że kapitału azjatyckiego będzie w Europie coraz więcej ze względu na hedging i korzystne różnice kursowe.

Te same korzyści hedgingowe dotyczą także kapitału z Ameryki Północnej, którego znacząca ilość napłynęła do Europy w 2018 r. Zdaniem ekspertów Colliers trend ten będzie kontynuowany także w tym roku. Pięć z sześciu krajów, do których w 2018 roku trafiało najwięcej kapitału z USA, to kraje europejskie: Hiszpania, Wielka Brytania, Francja, Niemcy i Holandia, a szczególnie stolice, tj. Madryt, Londyn, Paryż i Amsterdam.

Kapitał napływał głównie do światowych metropolii. Najwięcej trafiło do Nowego Jorku i Londynu, a zaraz potem do Los Angeles, Tokio i Paryża. Do elitarnego klubu dziewięciu miast, w których podczas ostatniego cyklu zainwestowano ponad 100 mld dolarów, dołączyły jeszcze cztery rynki: Hongkong, Waszyngton, San Francisco i Chicago.

Widocznym trendem obserwowanym w wielu światowych metropoliach jest rosnący napływ kapitału zagranicznego, przy czym widać tu znaczne różnice geograficzne. Miastem zdecydowanie wyróżniającym się pod tym względem jest Londyn, w którym około 70% inwestycji finansowanych realizuje kapitał zagraniczny pochodzący z obu Ameryk, Azji i Europy. Na drugim biegunie znajduje się wiele miast amerykańskich m.in. Nowy Jork, mimo że środkowy Manhattan nadal przyciąga międzynarodowy kapitał i odpowiada za prawie 45% działalności inwestycyjnej w ostatnich latach, wchłaniając kapitał z Europy i Azji — mówi Damian Harrington, dyrektor Działu Badań Rynku na region EMEA w Colliers International.

Jeżeli chodzi o Europę, kolejną dużą grupę odbiorców kapitału tworzą czołowe miasta niemieckie, tj. Berlin, Monachium i Frankfurt, oraz stolica Szwecji – Sztokholm. Od 2008 roku zainwestowano tam od 50 do 100 mld dolarów. Ponadto widać rosnące zainteresowanie Madrytem i Amsterdamem.

Rola kapitału zagranicznego w europejskich miastach nadal rośnie i w zależności od regionu utrzymuje się na poziomie 50% lub znacznie wyższym. Choć fundusze mające swą siedzibę w Europie i regionie EMEA nadal mają pozycję dominującą, a istotną rolę odgrywają wszędzie inwestorzy z Ameryki Północnej, to widać rosnącą aktywność kapitału azjatyckiego nie tylko na tak popularnych rynkach jak Niemcy, Wielka Brytania czy Paryż, ale też w Amsterdamie, Madrycie, Lizbonie, Helsinkach i Warszawie. Wraz ze wzrostem roli kapitału azjatyckiego oraz dywersyfikacji inwestorów oczekujemy, że coraz więcej kapitału napłynie do wielu  kluczowych europejskich miast, szczególnie tych, które mają do zaoferowania atrakcyjne produkty inwestycyjne — dodaje Damian Harrington.

Polska na tle Europy

Polska, lider Europy Środkowej, najszybciej rozwijająca się gospodarka europejska, stała się na dobre częścią globalnego rynku nieruchomości komercyjnych. Wysoki wzrost PKB i mocne perspektywy makroekonomiczne przyciągają międzynarodowych inwestorów zarówno z tradycyjnych kierunków – Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych, jak i nowych – Republiki Południowej Afryki, krajów dalekiej Azji – Korei Południowej, Chin, Singapuru, Malezji czy też Japonii — mówi Marcin Mędrzecki, dyrektor w Dziale Doradztwa Inwestycyjnego Colliers International.

Z uwagi na zastanawiająco niską aktywność inwestorów polskich 98% kapitału (ponad 16 mld Euro) w ciągu ostatnich trzech lat w Polsce zainwestowały podmioty zagraniczne. W Warszawie, największym rynku Europy Środkowej poziom tych inwestycji, w tym okresie, wyniósł 5 mld Euro.

Pomimo spadku obrotów na rynku nieruchomości komercyjnych globalnie oraz w Europie, Polska odnotowała wzrost 40% rok do roku – z 5,2 mld Euro w 2017 do 7,2 mld Euro w 2018. O 5% w tym okresie zwiększyły się obroty w Europie Środkowej (CEE-6). Biorąc pod uwagę opisane w raporcie trendy oczekiwać można, iż aktywność różnych typów inwestorów globalnych na rynku CEE-6 i Polski w nadchodzących latach będzie nadal rosnąć – dodaje Marcin Mędrzecki.

Polska wyróżnia się na tle Europy Środkowej nie tylko rozwijającą się w sposób ciągły gospodarką czy dużym rynkiem wewnętrznym, ale także niewielką ilością rodzimego kapitału, który inwestuje w nieruchomości komercyjne. Podczas gdy w 2018 roku kapitał rodzimy w transakcjach zrealizowanych w Polsce stanowił zaledwie 2%, na Słowacji było to ponad 20%, a w Czechach i na Węgrzech ponad 60%. Ten faktor dodatkowo umacnia pozycję kapitału międzynarodowego, który jest zainteresowany inwestowaniem w nieruchomości w Polsce. Kapitał ten pochodzi już od lat z kierunków takich, jak Ameryka czy Europa Zachodnia. Od kilku lat na dobre zadomowił się także kapitał z RPA, a aktualnie wyraźnie wysoka jest aktywność kapitału z Azji. Zauważamy także rosnący trend w sektorze nabycia spółek nieruchomościowych, a także tworzenia joint venture między nowo napływającym kapitałem, a firmami lokalnymi, typu asset management czy investment management, działającymi w regionie, szczególnie w Polsce. Rośnie także zainteresowanie ze strony funduszy, które chętnie inwestują w spółki giełdowe — wyjaśnia Dorota Wysokińska-Kuzdra, partner, dyrektor Działu Corporate Finance CEE w Colliers International.

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF

10 najważniejszych wydarzeń na rynku nieruchomości komercyjnych według Colliers International

Kolejny rok na rynku nieruchomości komercyjnych w Polsce dobiegł końca. Możemy pokusić się o ocenę, że był to zdecydowanie dobry okres dla polskiego rynku. Eksperci Colliers International wybrali 10 wydarzeń, które istotnie wpłynęły na kształt rynku nieruchomości w Polsce.

 

1. Wejście do Polski giganta co-workingu – WeWork

Firma podpisała umowy najmu w czterech lokalizacjach w Warszawie. W grudniu otwarto pierwsze biuro WeWork w budynku Cedet przy ul. Kruczej. Trwają przygotowania do pozostałych biur w Browarach Warszawskich, Mennica West Building oraz w Europejskim.

2. Wrocław przekracza granicę 1 mln mkw. powierzchni biurowej

Stolica Dolnego Śląska jest drugim po Krakowie rynkiem regionalnym, gdzie zasoby nowoczesnej powierzchni biurowej przekroczyły poziom 1 mln mkw.

3. E-commerce motorem napędowym popytu na rynku magazynowym w 2018 r.

Największą transakcją na rynku w roku 2018 z udziałem firmy zajmującej się handlem internetowym było wynajęcie magazynu BTS przez spółkę Hillwood dla firmy Zalando. Obiekt o powierzchni 120 tys. mkw. powstaje w Olsztynku.

4. Polska Centralna największym magazynowym placem budowy w kraju

Na koniec roku w regionie łódzkim w budowie pozostaje ponad 500 tys. mkw. powierzchni przemysłowo-magazynowej. Wśród realizowanych inwestycji można wymienić m.in. budowę centrum logistycznego dla sieci Zalando (126 tys. mkw.) w Głuchowie (Tuszyn) oraz budowę największego magazyny dla sieci Leroy Merlin (124 tys. mkw.) w Piątku.    

5. Polska Strefa Inwestycji zastąpiła Specjalne Strefy Ekonomiczne

Wejście w życie Ustawy o wspieraniu inwestycji (w czerwcu tego roku), w ramach której niemal 100% terenów inwestycyjnych w kraju objętych zostało możliwością uzyskania ulg podatkowych przez inwestorów polskich i zagranicznych. Okres zwolnienia wynosi w PSI wynosi 15 lat, a zatem jest prawie dwukrotnie dłuższy niż ten przyznawany w ostatnim czasie w ramach SSE (8,5 roku).

6. Wprowadzenie pierwszych ograniczeń dotyczących handlu w niedziele

Od stycznia br. w Polsce obowiązują przepisy wprowadzające stopniowo zakaz handlu w niedziele. W roku 2018 handel był dozwolony w dwie niedziele w miesiącu, w roku 2019 handlowa pozostanie tylko jedna niedziela, a od stycznia 2020 obowiązywać będzie całkowity zakaz handlu w niedziele.

7. Budynki mix-used otwierają się na lifestyle

Ważnym wydarzeniem na rynku warszawskim było otwarcie Centrum Praskiego Koneser i rozpoczęcie budowy kilku kolejnych obiektów o funkcjach mieszanych, w tym: Elektrowni Powiśle, ArtN i Browarów Warszawskich. W odróżnieniu od standardowych budynków mix-used, obiekty te prócz funkcji mieszkaniowej, biurowej, handlowej, łączą w sobie także funkcję prospołeczną. Poprzez tworzenie i udostępnianie terenów publicznych dla mieszkańców i organizację otwartych eventów już na etapie budowy, stają się ważnym elementem kształtowania tkanki miasta.

8. Otwarcie hotelu marki Raffles w Europejskim

To trzeci obiekt tej luksusowej marki w Europie. Hotel został otwarty w Warszawie w miejscu dawnego Hotelu Europejskiego.

9. Wejście na rynek nowego kapitału z Azji

Inwestorzy z Korei Południowej, Malezji i Filipin dokonali pierwszych zakupów inwestycyjnych na rynku polskim. GLL Real Estate Partners w imieniu koreańskiego funduszu nabył biurowiec CEDET w Warszawie, Savills Investment Management w imieniu funduszu Employees Provident Fund of Malaysia (jednego z największych funduszy emerytalnych na świecie) zakupił Galerię Katowicką, natomiast filipiński fundusz ISOC Holdings Inc. swoją aktywność na rynku polskim rozpoczął od zakupu dwóch budynków Silesia Business Park w Katowicach.

10. Sprzedaż Domów Towarowych „Wars Sawa i Junior” w Warszawie

Transakcja opiewała na kwotę ponad 300 mln EUR, czyli niemal 1,3 mld PLN. Dokonano jej przy najniższej odnotowanej w historii polskiego rynku inwestycyjnego stopie zwrotu szacowanej na ok. 4%. Nowym właścicielem Warsa, Sawy i Juniora została spółka Atrium European Real Estate Limited.

Biorąc pod uwagę wydarzenia z tego roku możemy spodziewać się, że przyszły rok przyniesie odpowiedzi na wiele nurtujących pytań, np. jaki skutek dla rynku będzie miał wprowadzony w 2018 r. zakaz handlu w niedzielę, co stanie się z REIT-ami i czy nowa ustawa o PSI faktycznie przełoży się na wzrost inwestycji w Polsce ze strony zarówno dużych międzynarodowych koncernów, jak również rodzimych, małych i średnich firm. Z uwagą będziemy śledzić wszystkie wydarzania, które mają wpływ na polski rynek nieruchomości — mówi Dominika Jędrak, dyrektor Działu Doradztwa i Badań Rynku w Colliers International.

 

Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.

BRIEF