Nieistniejące kraje, realne pytania. Wystawa prof. PJATK, Anny Barlik, w Nowym Jorku

Sztuka współczesna najciekawiej wybrzmiewa wtedy, gdy nie tylko komentuje rzeczywistość, ale uczy nas patrzeć na nią inaczej. Tak właśnie dzieje się w przypadku najnowszej wystawy Anny Barlik, rzeźbiarki, artystki wizualnej i profesorki Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych, której projekt „Flags of Non-Existent Countries” prezentowany jest w Nowym Jorku. To opowieść o symbolach, tożsamości, migracji i wspólnocie, ale także o sile edukacji artystycznej, która łączy precyzję formy z odwagą zadawania najważniejszych pytań.

Flaga jako symbol nowej wspólnoty

Wystawa Anny Barlik w nowojorskim KODA House na Governors Island to nie tylko ważny międzynarodowy sukces polskiej artystki. To także przykład tego, jak praktyka twórcza najwyższej próby może bezpośrednio wzbogacać edukację artystyczną. Barlik, rzeźbiarka i artystka wizualna na co dzień dzieli się swoim doświadczeniem ze studentami Wydziału Sztuki Nowych Mediów PJATK. Dzięki temu młodzi twórcy uczą się nie z podręcznikowego opisu świata sztuki, lecz od artystki, która aktywnie współtworzy jego międzynarodowy obieg.

Nowa wystawa Anny Barlik w Nowym Jorku wyrasta z bardzo prostego, a zarazem niezwykle nośnego symbolu: flagi. Artystka bierze na warsztat jeden z najbardziej rozpoznawalnych znaków wspólnoty, narodowości i przynależności politycznej, a następnie pozbawia go oczywistości. Jej flagi nie należą do żadnego istniejącego państwa. Nie odsyłają wprost do konkretnych granic, hymnów czy historii. Są raczej propozycją wyobrażenia sobie wspólnoty od nowa. Nie przez paszport, pochodzenie czy polityczną etykietę, ale przez wartości, relacje, pamięć, doświadczenia migracji i indywidualne poczucie tożsamości.

Tożsamość poza granicami

To szczególnie mocny temat właśnie w Nowym Jorku, mieście, w którym niemal każdy „jest skądś”, a jednocześnie każdy może budować siebie na nowo. W rozmowie o wystawie Barlik podkreślała, że impuls do pracy z flagami pojawił się podczas jej międzynarodowych doświadczeń rezydencyjnych i podróży artystycznych. Spotkania z twórcami z Iranu, Bangladeszu, Ukrainy, czy Białorusi pokazały jej, że współczesna tożsamość coraz rzadziej mieści się w prostych kategoriach narodowych. Człowiek może pochodzić z jednego kraju, mieszkać w drugim, tworzyć w trzecim, a emocjonalnie należeć do wielu miejsc naraz.- Nowy Jork jest idealnym miejscem dla tej wystawy, bo to miasto, w którym niemal każdy jest skądś, a jednocześnie każdy na nowo buduje swoją tożsamość. Interesuje mnie właśnie ten moment zawieszenia, kiedy człowiek niesie ze sobą pamięć miejsca, z którego pochodzi, ale równocześnie tworzy siebie w zupełnie innym kontekście – mówi artystka.

Prosta forma, złożony przekaz

W tym sensie „Flags of Non-Existent Countries” jest wystawą bardzo aktualną. Pyta o świat, w którym granice, migracje, wojny i polityczne napięcia coraz mocniej wpływają na sposób, w jaki ludzie definiują siebie i innych. Jednocześnie Barlik nie tworzy publicystyki. Jej język pozostaje minimalistyczny, precyzyjny i formalnie oszczędny. Artystka wychodzi z założenia, że prosta forma może nieść bardzo złożony komunikat. To jedna z najważniejszych lekcji jej twórczości:

-Wierzę, że bardzo proste formy mogą nieść skomplikowane komunikaty. Dlatego w pracy ze studentami powtarzam, że im coś jest prostsze, tym musi być mocniejsze, bardziej przemyślane i precyzyjnie wykonane. Sztuka nie polega na dawaniu gotowych odpowiedzi, ale na tworzeniu przestrzeni do rozmowy o wartościach, tożsamości i świecie, który możemy wciąż wyobrażać sobie na nowo – podkreśla dr hab. Anna Barlik, prof. PJATK, wykładowczyni na Wydziale Sztuka Nowych Mediów.

Sztuka jako przestrzeń dialogu

Prezentowane w KODA House prace są konstruowane z osobnych elementów, które można rozmontować, przestawić i złożyć ponownie. Ten gest ma znaczenie nie tylko techniczne, lecz także symboliczne. Flaga jako znak pozornie trwały i jednoznaczny, okazuje się czymś podatnym na zmianę. Podobnie jak tożsamość, którą człowiek może dekonstruować, rekonstruować i budować od nowa. W pracach Barlik kolory przypominają znane narodowe układy, ale nie są nimi dosłownie. Biel staje się kremowa, czerwień przechodzi w bordo, kompozycja przywołuje pamięć flagi, lecz wymyka się oficjalnemu znaczeniu.

Wystawa jest więc zaproszeniem do rozmowy o tym, co naprawdę tworzy wspólnotę. Czy jest nią granica? Historia? Język? A może codzienne wartości: życzliwość, odpowiedzialność, gotowość do dialogu, troska o innych? Barlik proponuje myślenie o „nieistniejących krajach” jako o utopijnych przestrzeniach, które nie muszą być na mapie, by mówiły coś ważnego o naszych pragnieniach. Można wyobrazić sobie flagę kraju, który nie chce być lepszy od innych. Flagę kraju, w którym ludzie są dla siebie życzliwi. Flagę wspólnoty, której podstawą nie jest wykluczenie, lecz współistnienie.

Od Nowego Jorku po pracownię PJATK

Ten sposób myślenia ma szczególne znaczenie w kontekście PJATK. Anna Barlik jest związana z Wydziałem Sztuki Nowych Mediów, miejscem, w którym technologia, projektowanie, obraz, przestrzeń i krytyczne myślenie spotykają się z praktyką artystyczną. Dla studentów kontakt z taką osobą jest wyjątkową szansą. Studenci nie uczą się wyłącznie warsztatu, choć warsztat pozostaje tu fundamentalny. Uczą się przede wszystkim postawy: uważności wobec świata, odwagi w zadawaniu pytań, umiejętności przekładania obserwacji społecznych na język formy.

W pracy ze studentami najważniejsze jest dla mnie to, żeby nie narzucać im gotowych odpowiedzi. Chcę uczyć samodzielności, uważności i odwagi w zadawaniu pytań, bo właśnie z tego rodzi się dojrzała praktyka artystyczna – podkreśla artystka.

Twórcza odwaga jako lekcja dla młodych artystów

Dr Anna Barlik podkreśla, że w pracy dydaktycznej unika relacji opartej na dystansie i hierarchii. Zamiast modelu „ex cathedra” wybiera rozmowę przy wspólnym stole. Traktuje studentów partnersko, zachęca ich do samodzielności i własnych poszukiwań. To niezwykle cenne w edukacji artystycznej, bo młody twórca potrzebuje nie tylko korekty, ale także przestrzeni, w której może zaryzykować, pomylić się, zbudować własny język i zrozumieć, że sztuka nie polega na odtwarzaniu cudzych rozwiązań.

Studenci PJATK mają więc szczęście uczyć się od artystki, która nie oddziela dydaktyki od codziennego życia artystycznego. Jej doświadczenia z Nowego Jorku, Wenecji, Szanghaju, Hongkongu, Finlandii czy Islandii stają się częścią rozmowy ze studentami. Barlik jest dla nich – jak sama mówi – „oknem na świat”. Opowiada nie tylko o technice, materiale i kompozycji, ale także o tym, jak funkcjonuje międzynarodowe środowisko sztuki, jak buduje się relacje, jak czyta się lokalne konteksty i jak artysta może reagować na rzeczywistość.

To właśnie wyróżnia dobrą uczelnię artystyczną: obecność praktyków, którzy są aktywni, rozpoznawalni i stale konfrontują swoją pracę z międzynarodową publicznością. Sukces Anny Barlik w Nowym Jorku jest więc także sukcesem środowiska akademickiego PJATK. Pokazuje, że Wydział Sztuki Nowych Mediów nie jest przestrzenią zamkniętą w salach dydaktycznych, lecz miejscem połączonym z globalnym obiegiem idei, wystaw, rezydencji i debat o współczesności.

„Flags of Non-Existent Countries” to wystawa o symbolach, ale także o edukacji rozumianej szerzej: jako uczenie patrzenia, kwestionowania i budowania własnego stanowiska. W czasach, w których łatwo przyjmować gotowe odpowiedzi, prof. Anna Barlik przypomina, że sztuka zaczyna się od pytania. A studenci, którzy mogą obserwować ten proces z bliska, otrzymują coś znacznie więcej niż wiedzę akademicką. Otrzymują przykład twórczej odwagi.

***

Kontakt dla mediów: Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych, www.pja.edu.pl; Dział PR i Komunikacji, e-mail: dominika.gorska@secnewgate.com

***

Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych (PJATK) to prestiżowa uczelnia wyższa, która od 1994 r. kształci specjalistów w dziedzinie technik komputerowych, nauk informacyjnych, sztuki multimediów oraz projektowania. Powstała na mocy porozumienia między rządami Rzeczypospolitej Polskiej i Japonii, a jej misją jest dostarczanie wysokiej jakości edukacji oraz promowanie innowacyjnych rozwiązań w branży IT i sztuce. PJATK to miejsce, w którym pasja do technologii spotyka się z twórczością, a wiedza naukowa z praktycznymi umiejętnościami.

Więcej informacji na temat Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych można znaleźć na stronie internetowej: https://pja.edu.pl/ oraz na stronie internetowej studiów podyplomowych: https://podyplomowe.pja.edu.pl/