Serious games – co łączy pruską armię z symulatorem inwestowania na giełdzie?

44

Serious games to rodzaj gier, których głównym celem nie jest zabawa, lecz edukacja. Służą rozwijaniu i utrwalaniu przez graczy konkretnych umiejętności, np. myślenia strategicznego oraz rozwiązywaniu rzeczywistych problemów z różnych branż: zdrowia, finansów, zarządzania czy planowania przestrzennego.

Wczesne formy poważnych gier były oczywiście zupełnie analogowe. Jednym z przykładów jest pruska Kriegsspiel, która bazuje na szachach. Jej początki sięgają czasów napoleońskich. Kriegsspiel przez lata stanowiła oficjalne narzędzie szkoleniowe pruskich wojskowych i została zaadoptowana także przez inne armie, m.in. amerykańską. W XX w. tego typu gry znalazły powszechne zastosowanie nie tylko w wojskowości, ale także w zarządzaniu kryzysowym i coachingu. 

Wraz z rozwojem techniki zaczęły powstawać komputerowe serious games. Obecnie poważne gry znajdują zastosowanie w rozmaitych dziedzinach życia, przede wszystkim jednak jako symulatory. Dzięki nim można utrwalać i rozwijać umiejętności oraz przećwiczyć sytuacje „na sucho”. Właśnie możliwość praktyki w bezpiecznym środowisku jest jednym z największych atutów tego typu gier. Dają one możliwość wypróbowania nowej wiedzy w praktyce, w warunkach przypominających realistyczne sytuacje. Jednocześnie unikamy realnych konsekwencji popełnianych błędów i wyciągamy z nich naukę na przyszłość. 

Efektywność nauczania poprzez grę

Powszechnie wiadomo, że ludzki mózg lepiej przyswaja wiedzę, gdy nie jesteśmy świadomi procesu nauczania, czyli w momencie gdy stymulacja szarych komórek odbywa się w sposób naturalny. Poważne gry opierają swoją moc edukacyjną na mechanizmie zdobywania doświadczeń. Jest to bardzo skuteczna i naturalna dla ludzkiego mózgu metoda uczenia, dzięki zbieraniu doświadczeń i zestawianiu efektów działań z celami. Człowiek najlepiej uczy się, widząc natychmiast efekt zastosowanego rozumowania, czyli np. przejście do kolejnego etapu gry.

Z punktu widzenia efektywności przekazywania wiedzy poważne gry plasują się powyżej innych, tradycyjnych form używanych w nauczaniu dorosłych. Wyniki badań prowadzonych w Polsce i na Zachodzie pokazują, że efektywność przyswajania wiedzy za pomocą narzędzi tego typu jest od kilku do kilkudziesięciu procent wyższa niż tradycyjnych form, w zależności od struktury grupy, indywidualnych cech uczestników, tematyki szkolenia czy stylu prowadzenia zajęć. Serious games pozwalają na „doświadczenie” określonych sytuacji i kształtowanie związanych z nimi umiejętności i postaw, co byłoby bardzo trudne lub czasem wręcz niemożliwe w warunkach rzeczywistych.

Badacze gier wskazują także na dwie cechy charakterystyczne serious games, które odróżniają je od projektów łączących zabawę z nauką (edutainment) oraz klasycznych gier edukacyjnych. Po pierwsze, w odróżnieniu od rozrywki edukacyjnej, skierowanej przede wszystkim do dzieci i młodzieży, serious games nierzadko są adresowane do osób dorosłych – studentów i pracowników różnych branż. Po drugie, podczas gdy efektem „klasycznych” gier edukacyjnych jest najczęściej zapamiętanie pewnej liczby faktów prezentowanych graczowi w różnorodny i ciekawy sposób, serious games skupiają się na trenowaniu określonych umiejętności oraz kształtowaniu postaw i kompetencji społecznych.

Umiejętności te i postawy mogą być kształtowane bezpośrednio, np. dzięki zadaniom, jakie mają do wykonania uczestnicy (np. sporządzenie diagnozy lekarskiej na podstawie objawów pacjenta) lub interaktywnym symulatorom określonych procesów (np. inwestycji giełdowych), ale również pośrednio. Gry, w których uczestnicy muszą działać zespołowo, aby przeżyć lub wygrać potyczkę z innym klanem, kształtują takie umiejętności i cechy, jak efektywne komunikowanie się, umiejętność pracy zespołowej, umiejętność negocjowania, planowania, czy chociażby odpowiedzialność za wspólne działanie i punktualność.