Czarne chmury nad fundacjami rodzinnymi
Ministerstwo Rozwoju i Technologii wraz z Ministerstwem Finansów prowadzi prace nad projektem przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej. – Są nadużycia związane z fundacjami, zapewne będą więc zmiany legislacyjne – komentuje Michał Borowski, ekspert BCC ds. podatków, przewodniczący Komisji Podatkowej BCC, który uczestniczy w konsultacjach projektu.
Zarejestrowanie fundacjami rodzinnymi okazało się większe niż przewidywał ustawodawca. O ile w 2023 r. (ustawa weszła w życie 22 maja tego roku) złożono 917 wniosków o ich rejestrację, to w 2024 r. już 3309, a w 2005 r. – 5497.
W ustawie o fundacji rodzinnej zawarty był zapis o dokonaniu jej przeglądu po 3 latach, co teraz następuje.
Jak się okazało, bardzo często obserwowanym zjawiskiem jest, iż jedynymi beneficjentami fundacji rodzinnej są fundator albo fundatorzy będący małżonkami.
W praktyce dochodzi do sytuacji, gdy fundator lub fundatorzy zachowują faktyczną kontrolę nad majątkiem wniesionym do fundacji rodzinnej, pomimo jego formalnego oddzielenia jako własności odrębnej osoby prawnej. Fundacja rodzinna pełni funkcję podmiotu pośredniczącego, natomiast rzeczywiste decyzje gospodarcze pozostają w gestii fundatora.
„Z perspektywy podatkowej prowadzi to do sytuacji, w której dochody z majątku są osiągane w ramach korzystniejszego reżimu podatkowego właściwego dla fundacji rodzinnej, mimo że ekonomicznie odpowiadają dochodom uzyskiwanym bezpośrednio przez osobę fizyczną” – można przeczytać w projekcie przeglądu ustawy nad fundacjami rodzinnymi.
Może to rodzić pytanie czy stanowi to realizację celu sukcesyjnego. Pojęcie „sukcesji” w ogólnym rozumieniu nie obejmuje sukcesji „po samym sobie”, analogicznie, jak pojęcie spadkobrania, nie może dotyczyć spadkodawcy. Jeżeli więc istnieje znaczny odsetek fundacji, co do których funkcje rodzinno-sukcesyjne są bądź marginalne, bądź nie występują, to można postawić tezę o dominującym celu bieżącego zaspokajania ekonomicznych potrzeb tej osoby, z wykorzystaniem preferencji podatkowej, nie zaś zabezpieczeniu finansowemu następców prawnych fundatora.
Analiza danych z rejestru fundacji rodzinnych, dokonana przez Ministerstwo Finansów, wykazała, że w ok. 44 proc. fundacji rodzinnych krąg fundatorów pokrywa się z kręgiem beneficjentów.
Konkluzja przygotowywanego projektu ustawy brzmi: działalność części fundacji rodzinnych nosi znamiona unikania opodatkowania – wyjaśnia Michał Borowski, ekspert Business Centre Club i minister ds. podatków Gospodarczego Gabinetu Cieni BCC.
W okresie od 22 maja 2023 r. do 31 grudnia 2025 r. zidentyfikowano 77 przypadków, w których Szef Krajowej Administracji Skarbowej wydał opinię o uzasadnionym przypuszczeniu unikania opodatkowania z uwagi na schematy postępowania, w których podatnicy wykorzystywali fundację rodzinną.
Najczęściej powtarzający się schemat polega na wnoszeniu przez fundatorów aktywów, w szczególności udziałów i akcji, z zamiarem ich odpłatnego zbycia lub umorzenia przez fundację rodzinną (po upływie krótkiego czasu). Po dokonaniu zbycia zazwyczaj planowana jest likwidacja fundacji rodzinnej lub dystrybucja zysków do beneficjentów. W przypadku dokonania transakcji bez wykorzystania fundacji rodzinnej, dochód ze zbycia podlegałby opodatkowaniu na poziomie fundatora lub spółek operacyjnych.
Tego typu schemat postępowania z wykorzystaniem fundacji rodzinnej był także przedmiotem opinii Rady do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania z dnia 29 maja 2025 r., w której Rada wskazała, że dystrybucja (części) zysków uzyskanych przez fundację w wyniku przeprowadzenia opisywanych czynności spełnia przesłanki dla zastosowania ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.
Inne powtarzające się schematy z wykorzystaniem fundacji rodzinnych, co do których Szef KAS stwierdził uzasadnione przypuszczenie unikania opodatkowania, obejmują m.in.:
wnoszenie do fundacji wierzytelności i korzystanie ze zwolnienia w zakresie dochodów otrzymanych przez fundację w związku z tymi wierzytelnościami, należności, np. odsetek lub wynagrodzeń umownych,
wnoszenie do fundacji nieruchomości i uzyskiwanie zwolnionych z podatku przychodów z najmu, w tym z tzw. najmu krótkoterminowego.
Konsekwencją jest zawarty w projekcie przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej postulat zmian legislacyjnych oraz działań pozalegislacyjnych.
„Pierwszoplanową potrzebą w sytuacji identyfikowanych nadużyć jest ograniczenie możliwości wykorzystywania istniejących już fundacji rodzinnych do opisanych rodzajów optymalizacji podatkowej. Jednocześnie istotnym jest taka konstrukcja przepisów, która pozostanie neutralna lub będzie korzystna wobec tych fundacji rodzinnych, które spełniają cel sukcesyjny i nie dążą do instrumentalnego wykorzystania preferencji” – czytamy w projekcie.
W proponowanych rozwiązaniach – piszą autorzy projektu – powinno odchodzić od pełnego zwolnienia podatkowego na rzecz mechanizmu częściowej preferencji, powiązanej z funkcją reinwestycyjną fundacji rodzinnej. W szczególności, dochód ze zbycia takich aktywów mógłby podlegać podziałowi na trzy komponenty.
Po pierwsze, niewielka część dochodu byłaby objęta zwolnieniem podatkowym, jako element zachęty systemowej o ograniczonym charakterze. Po drugie, określona część dochodu podlegałaby bezwarunkowemu opodatkowaniu podatkiem CIT, co zapewniałoby bieżący udział fiskalny państwa w zyskach kapitałowych. Po trzecie, pozostała część dochodu mogłaby korzystać z odroczenia opodatkowania do momentu wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów, pod warunkiem przeznaczenia tych środków, w określonym terminie, na dalsze inwestycje kapitałowe, inne niż inwestycje o charakterze pakietowym.
Proponowane zmiany legislacyjne i działania pozalegislacyjne zawarte są w projekcie przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej.
LINK do projektu ustawy:
https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/przeglad-ustawy-o-fundacji-rodzinnej2
Brief.pl - jedno z najważniejszych polskich mediów z obszaru marketingu, biznesu i nowych technologii. Wydawca Brief.pl, organizator Rankingu 50 Kreatywnych Ludzi w Biznesie.
